ندای لرستان - خرمآباد- پسته در باغهای لرستان از یک تجربه نوپا به محصولی اقتصادی تبدیل شده و حالا «طلای سبز» زاگرس با ۵۵۴ هکتار سطح زیرکشت و تولید ۴۰۰ تن، راه خود را به بازار باز کرده است.
خبرگزاری مهر- گروه استانها: در میان زمینهای کشاورزی رومشکان، جایی که تابستانهای گرم و شرایط اقلیمی خاص منطقه به چشم میآید، باغی سرسبز تصویری متفاوت از کشاورزی لرستان پیش روی رهگذران میگذارد؛ ردیفهای منظم درختان پستهای که حالا دیگر یک تجربه آزمایشی صرف نیستند و برای باغدار خود به محصولی اقتصادی تبدیل شدهاند.
روایتی از باغی که پسته را به خاک لرستان پیوند زد
اینجا باغ پسته «عابد رستمیزاده» است؛ باغداری که حدود ۹ سال از عمر باغش میگذرد و حالا ثمره سالها مراقبت، رسیدگی و انتظار را روی شاخههای درختانش میبیند.
رستمیزاده درباره وضعیت امسال باغ خود میگوید که کیفیت محصول نسبت به سال گذشته رضایتبخشتر است و دانههای پسته درشت و پرمغز شدهاند. او دو هکتار باغ پسته دارد؛ باغی که سال گذشته حدود دو تن محصول از آن برداشت کرده و حالا با توجه به مراقبتهایی که انجام داده، انتظار دارد میزان برداشت امسال به بیش از شش تن برسد.
برای یک باغدار، این افزایش تولید فقط یک عدد در دفترچه حساب نیست؛ پشت این عدد سالها انتظار برای به بار نشستن درختان، هزینه برای مراقبت، شناخت تدریجی شرایط باغ و آزمونوخطا برای سازگار کردن یک محصول با اقلیم منطقه قرار دارد.
رستمیزاده در گفتوگو با خبرنگار مهر تأکید میکند که امسال پستههای باغش از نظر اندازه و مغز کیفیت مطلوبی دارند و همین مسئله امید او را برای افزایش برداشت بیشتر کرده است.
وقتی محصولی از دل مناطق کمآب سر برمیآورد
کشاورزی لرستان در سالهای اخیر با یک مسئله مهم روبهرو بوده است؛ انتخاب محصولاتی که در کنار ایجاد درآمد برای بهرهبردار، فشار کمتری بر منابع آب وارد کنند.
در چنین شرایطی، پسته میتواند برای بخشی از اراضی استان بهعنوان یکی از گزینههای قابل بررسی مطرح باشد؛ محصولی که به گفته باغداران، در مقایسه با بسیاری از محصولات دیگر آببر نیست و در صورت فراهم بودن شرایط اقلیمی و مدیریتی، ظرفیت اقتصادی قابل توجهی دارد.
یک باغدار دیگر لرستانی نیز تجربه خود از کشت این محصول را مثبت ارزیابی میکند. او که یک هکتار باغ پسته دارد، با توجه به جوان بودن باغش پیشبینی میکند حدود ۲.۵ تن محصول برداشت کند.
این باغدار معتقد است یکی از مهمترین مزیتهای پسته در مقایسه با برخی محصولات دیگر، نیاز آبی کمتر آن است. از نگاه او، در شرایطی که آب به یکی از عوامل تعیینکننده در ادامه فعالیت کشاورزی تبدیل شده، محصولی که بتواند با مصرف آب کمتر درآمد مناسبتری ایجاد کند، برای باغدار جذابیت بیشتری خواهد داشت.
او درباره تجربه خود میگوید پسته محصولی آبدوست نیست و درآمد حاصل از آن، در مقایسه با بسیاری از محصولات دیگر، وضعیت بهتری دارد؛ تجربهای که میتواند توضیح دهد چرا طی سالهای اخیر توجه برخی کشاورزان لرستانی به توسعه باغهای پسته بیشتر شده است.
پسته از کرمان و یزد تا رومشکان
نام پسته در ایران بیش از هر چیز با استانهایی همچون کرمان، خراسان و یزد شناخته میشود؛ مناطقی که سالهاست بخش مهمی از تولید این محصول را در اختیار دارند و دانش، تجربه و بازار پسته در آنها شکل گرفته است.
اما جغرافیای تولید پسته در کشور محدود به همان مناطق سنتی نمانده است. لرستان نیز طی سالهای اخیر به جمع استانهایی پیوسته که کشت این محصول را تجربه میکنند.
بر اساس آمار ارائهشده از سوی بخش کشاورزی استان، اکنون حدود ۵۵۴ هکتار باغ پسته در لرستان وجود دارد؛ سطحی که اگرچه در مقایسه با استانهای بزرگ تولیدکننده پسته کشور رقم گستردهای محسوب نمیشود، اما برای استانی که سابقه تاریخی تولید گسترده این محصول را نداشته، نشانهای از شکلگیری یک ظرفیت جدید در بخش باغبانی است.
نکته مهم در این میان، تنها میزان فعلی سطح زیرکشت نیست؛ بلکه مسئله اصلی این است که آیا میتوان این تجربه را به یک الگوی پایدار و اقتصادی برای بخشی از اراضی استان تبدیل کرد یا نه.
پاسخ این پرسش تا حد زیادی به انتخاب زمین مناسب، رعایت الگوی کشت، تأمین نهال استاندارد، مدیریت باغ، دسترسی به دانش فنی و البته بازار فروش محصول وابسته است.
رومشکان، چگنی و کوهدشت در مسیر پستهکاری
بررسیهای انجامشده از سوی مرکز پسته ایران، مناطق چگنی، کوهدشت و رومشکان را از مناطق مستعد لرستان برای تولید پسته معرفی کرده است.
این ظرفیت جغرافیایی، در کنار وجود اراضی شیبدار و کمبازده در استان، موضوع توسعه پستهکاری را جدیتر میکند.
لرستان سالهاست با مسئله استفاده اقتصادی از زمینهایی مواجه است که به دلایل مختلف، امکان کشت برخی محصولات رایج را ندارند یا بهرهوری آنها پایین است. حالا توسعه باغهای پسته در بخشی از این اراضی میتواند یک گزینه برای تغییر الگوی بهرهبرداری از زمین باشد؛ البته به شرط آنکه توسعه باغات متناسب با ظرفیت واقعی هر منطقه انجام شود.
در این میان، رومشکان یکی از مناطقی است که تجربه باغداران آن نشان میدهد پسته در شرایط منطقه امکان تولید دارد. باغهایی که در این شهرستان ایجاد شدهاند، بهتدریج از مرحله آزمون عبور کرده و وارد مرحله برداشت اقتصادی شدهاند.
۹ رقم پسته در باغهای لرستان
یکی از نکات مهم در توسعه پستهکاری، تنوع ارقام و انتخاب گونههایی است که با شرایط اقلیمی هر منطقه سازگاری بیشتری داشته باشند.
اصغر امرایی، مدیر جهاد کشاورزی شهرستان رومشکان، در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به کشت ارقام مختلف پسته در لرستان، از ارقام «اکبری»، «احمدآقایی»، «فندقی»، «اوحدی»، «سفید»، «بادامی»، «شدوک» و «جهانی» نام میبرد.
تنوع ارقام موجود در باغهای استان نشان میدهد که پستهکاری در لرستان در یک رقم محدود خلاصه نشده و باغداران و بخش کشاورزی در حال تجربه و بررسی ارقام مختلف هستند.
البته آنچه در نهایت اهمیت دارد، انتخاب رقم متناسب با شرایط هر منطقه و مدیریت صحیح باغ است؛ زیرا توسعه سطح زیرکشت بدون توجه به سازگاری رقم و اقلیم میتواند ریسک تولید را افزایش دهد.
از این منظر، نقش مراکز تحقیقاتی و کارشناسان جهاد کشاورزی در انتقال دانش فنی به باغداران پررنگ میشود؛ چراکه برای تبدیل یک تجربه محلی به یک الگوی پایدار، صرفاً افزایش تعداد نهالها کافی نیست.
تولید پسته لرستان به ۴۰۰ تن رسید
آمارهای بخش باغبانی جهاد کشاورزی لرستان نیز از رشد تولید این محصول در استان حکایت دارد.
محمدرضا بیرانوند، معاون باغبانی سازمان جهاد کشاورزی لرستان، در گفتوگو با خبرنگار مهر اظهار میکند که سال گذشته حدود ۳۲۰ تن پسته در استان تولید شده است؛ رقمی که امسال به حدود ۴۰۰ تن رسیده است.
این افزایش تولید را میتوان از دو زاویه بررسی کرد؛ نخست افزایش سطح و ظرفیت باغها و دوم ورود باغهای جوانتر به مرحله باردهی بیشتر.
رسیدن تولید به حدود ۴۰۰ تن، در کنار وجود ۵۵۴ هکتار باغ پسته، نشان میدهد که این محصول در حال تبدیل شدن به یکی از ظرفیتهای قابل توجه باغبانی استان است؛ هرچند هنوز برای تبدیل شدن به یک قطب بزرگ تولید کشور، فاصله زیادی وجود دارد.
اما مسیر توسعه محصولات کشاورزی معمولاً از همین تجربههای کوچکتر آغاز میشود؛ باغهایی که در ابتدا محدود هستند، اما اگر از نظر اقتصادی موفق باشند، میتوانند کشاورزان دیگر را نیز به سمت خود جذب کنند.
حمایت دولتی برای توسعه باغهای پسته
توسعه باغات پسته در لرستان قرار نیست تنها بر دوش کشاورز باشد. معاون باغبانی سازمان جهاد کشاورزی استان از حمایتهایی برای کشاورزانی خبر میدهد که توسعه باغات خود را مطابق الگوی کشت استان دنبال کنند.
بیرانوند در این رابطه توضیح میدهد که برای افرادی که قصد توسعه باغات را بر اساس الگوی کشت تعیینشده داشته باشند، نهال یارانهای دولتی در اختیارشان قرار میگیرد.
به گفته او، حمایتها تنها به تأمین نهال محدود نمیشود و خدمات فنی و مشاورهای نیز برای این بخش در نظر گرفته شده است.
۱۰ هزار هکتار اراضی کمبازده؛ ظرفیتی برای توسعه
در لرستان، موضوع توسعه پسته فقط به باغهای موجود محدود نمیشود. نزدیک به ۱۰ هزار هکتار از اراضی شیبدار و کمبازده استان شناسایی شده که میتواند در صورت برخورداری از شرایط لازم، ظرفیتی برای توسعه کشت این محصول باشد.
این اراضی از یک منظر اهمیت دارند؛ زیرا در صورت انتخاب درست محصول و رعایت ملاحظات فنی، میتوانند از زمینهایی با بهرهوری پایین به باغهایی با ارزش اقتصادی بالاتر تبدیل شوند.
اما همین موضوع یک هشدار مهم نیز به همراه دارد: هر زمین کمبازدهی الزاماً زمین مناسب پسته نیست.
پسته محصولی است که انتخاب منطقه برای آن باید بر اساس مجموعهای از عوامل انجام شود و صرفاً کمآببر بودن آن به معنای مناسب بودن همه اراضی برای کشت نیست.
به همین دلیل، شناسایی اراضی مستعد و تطبیق آنها با شرایط اقلیمی، خاک و منابع آب باید پیش از توسعه گسترده باغها انجام شود.
اگر این مرحله بهدرستی انجام شود، توسعه پسته میتواند به جای افزایش سطح زیرکشت صرف، به توسعه هدفمند باغهای اقتصادی منجر شود.
دیمزارها در انتظار یک الگوی تازه
یکی از چشماندازهای مطرحشده برای توسعه پسته در لرستان، استفاده از دیمزارها و مناطق کمآب استان است.
بر اساس برنامه مطرحشده در بخش کشاورزی، با توسعه کشت پسته در دیمزارها و مناطق کمآب، هدفگذاری شده است که سطح زیرکشت این محصول طی پنج سال آینده به حدود هزار هکتار برسد.
رسیدن از سطح فعلی ۵۵۴ هکتار به هزار هکتار، به معنای افزایش قابل توجه سطح باغهای پسته استان است؛ اما تحقق این هدف نیازمند آن است که توسعه باغات همراه با مطالعات فنی و اقتصادی باشد.
توسعه پستهکاری در استان باید از ابتدا با نگاه زنجیرهای دنبال شود؛ یعنی همانطور که برای احداث باغ و تأمین نهال برنامهریزی میشود، برای بازار، فرآوری و عرضه نیز باید چشمانداز وجود داشته باشد.
از رومشکان تا چگنی و کوهدشت، اکنون تجربههایی شکل گرفته که نشان میدهد این محصول در بخشی از خاک لرستان قابلیت تولید دارد. باغهای موجود، تولید ۴۰۰ تنی و هدفگذاری افزایش سطح زیرکشت تا هزار هکتار، مجموعهای از نشانههایی است که ضرورت بررسی جدیتر این ظرفیت را نشان میدهد.
لرستان و رؤیای «طلای سبز» شدن
حالا در باغهای پسته لرستان، داستان تازهای در حال نوشته شدن است؛ داستان محصولی که سالها بیشتر با نام استانهای کویری و گرم کشور شناخته میشد، اما اکنون در رومشکان، کوهدشت و چگنی نیز خود را نشان داده است.
دانههای درشت پسته در باغ ۹ ساله رستمیزاده فقط محصول یک فصل نیستند؛ حاصل سالها مراقبت و آزمون یک محصول با خاک و اقلیم لرستاناند.
تولید ۳۲۰ تنی سال گذشته که امسال به حدود ۴۰۰ تن رسیده و هدفگذاری افزایش سطح باغها تا هزار هکتار، نشان میدهد پسته میتواند در نقشه آینده کشاورزی استان جای پررنگتری پیدا کند.
پسته برای لرستان هنوز یک راه تازه است؛ راهی که اگر با شناخت درست از ظرفیت زمین و آب پیموده شود، میتواند بخشی از زمینهای کمبازده را به باغهایی با محصولی اقتصادی تبدیل کند؛ محصولی که شاید در سالهای آینده، نام لرستان را در کنار دیگر مناطق شناختهشده پسته ایران پررنگتر کند.