ندای لرستان - مهر /پرورش ماهیان خاویاری در مازندران با جذب سرمایه و دانش روز در مسیر تبدیل به پیشران اقتصادی قرار دارد.
ورود سرمایههای قابل توجه به مزارع خاویاری، افزایش تعداد واحدهای پرورش و تلاش پژوهشگران برای کاهش هزینههای تولید، نشانههایی از شکلگیری یک صنعت تخصصی در مازندران است؛ صنعتی که در صورت تکمیل زنجیره تولید و بازار میتواند سهم بیشتری در اقتصاد شیلات استان داشته باشد.
در این میان، مازندران یکی از نقاطی است که سرمایهگذاری بخش خصوصی و فعالیت مزارع پرورش ماهی در آن، زمینه مناسبی برای توسعه این صنعت ایجاد کرده و تجربه واحدهای موجود نشان میدهد اقتصاد خاویار میتواند فراتر از تولید ماهی، مجموعهای از فعالیتهای وابسته را نیز فعال کند.
سرمایهگذاری؛ نخستین حلقه زنجیره اقتصاد خاویار
پرورش ماهیان خاویاری برخلاف فعالیتهای کوتاهمدت تولیدی، نیازمند سرمایهگذاری بلندمدت است. سرمایهگذار باید هزینه ایجاد زیرساخت، خرید و نگهداری ماهی، خوراک و مدیریت مزرعه را برای چند سال تأمین کند تا محصول نهایی به مرحله برداشت برسد.
همین ویژگی باعث شده دسترسی به منابع مالی و حمایتهای اداری برای فعالان این بخش اهمیت ویژهای داشته باشد. هرچه مسیر سرمایهگذاری و دریافت خدمات مورد نیاز کوتاهتر شود، امکان ورود سرمایههای جدید به این صنعت نیز افزایش پیدا میکند.
نیما حسینزاده، مدیرکل شیلات مازندران در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اهمیت حمایت از پرورشدهندگان ماهیان خاویاری اظهار کرد: شیلات تلاش میکند حمایت ویژهای از پرورشدهندگان ماهیان خاویاری و همچنین سایر پرورشدهندگان ماهی داشته باشد.
وی افزود: این حمایت در حوزه تسهیلات بانکی و همچنین پیگیریهای اداری برای برطرف کردن موانع موجود دنبال میشود تا تولیدکنندگان بتوانند با دغدغه کمتری فعالیت کنند.
حسینزاده ادامه داد: تلاش ما این است که موانع موجود در مسیر تولیدکنندگان برطرف شود و پرورشدهنده به جز دغدغه تولید، دغدغه دیگری نداشته باشد.
این حمایتها برای صنعتی که دوره بازگشت سرمایه آن طولانیتر از بسیاری از فعالیتهای اقتصادی است، اهمیت زیادی دارد. در واقع، تولیدکننده خاویار پیش از رسیدن به درآمد اصلی، باید چندین سال هزینههای جاری و سرمایهای خود را مدیریت کند.
سرمایهگذاری ۱۰۰ میلیارد تومانی در تنکابن
یکی از نمونههای قابل توجه سرمایهگذاری در این حوزه در شهرستان تنکابن شکل گرفته است؛ مزرعهای که برای توسعه پرورش ماهیان خاویاری و رسیدن به مرحله تولید خاویار، سرمایه قابل توجهی در آن هزینه شده است.
محمد ابایی، سرمایهگذار و فعال اقتصادی، درباره میزان سرمایهگذاری انجامشده در این مجموعه گفت: اگر سرمایهگذاری را با قیمتهای امروز محاسبه کنیم، ارزش آن حدود ۱۰۰ میلیارد تومان است.
وی افزود: در این مجموعه علاوه بر استخرهای ثابت، ۱۰ استخر پیشساخته نیز ایجاد شده است.
این حجم سرمایهگذاری بیانگر آن است که پرورش ماهیان خاویاری به تدریج از یک فعالیت محدود فاصله گرفته و برای بخشی از فعالان اقتصادی به عنوان یک فرصت سرمایهگذاری مطرح شده است.
بنابراین، ایجاد زیرساخت مناسب و مدیریت دقیق مزرعه، دو عامل مهم برای حفظ سرمایه و رسیدن به مرحله اقتصادی تولید محسوب میشوند.
دانش فنی چگونه هزینه تولید را کاهش میدهد؟
اقتصادی شدن صنعت خاویاری تنها به میزان سرمایهگذاری وابسته نیست. هزینه خوراک، سرعت رشد ماهی، سلامت آبزی و زمان رسیدن به بلوغ، همگی در تعیین میزان سودآوری یک مزرعه اثر دارند.
به همین دلیل، پژوهشهای تغذیهای و استفاده از ترکیبات جدید در سالهای اخیر مورد توجه قرار گرفته است. هدف اصلی این مطالعات، افزایش بهرهوری و کاهش هزینههایی است که تولیدکننده در طول دوره پرورش متحمل میشود.
حلاجیان، پژوهشگر حوزه آبزیپروری، با اشاره به مطالعات انجامشده در زمینه تغذیه ماهیان خاویاری اظهار کرد: در این تحقیقات از ترکیبات گیاهی مختلف مانند سویا و همچنین ویتامینها و رنگدانههایی مانند آستازانتین و کانتازانتین استفاده شده است.
وی افزود: با استفاده از این ترکیبات و اصلاح جیره غذایی، امکان کاهش دوره بلوغ جنسی ماهیان خاویاری فراهم شده و این دوره در شرایط مورد مطالعه به حدود هفت سال رسیده است.
حلاجیان، پژوهشگر این حوزه، با اشاره به وضعیت صنعت خاویاری کشور اظهار کرد: بیش از ۳۴۰ مزرعه پرورش ماهیان خاویاری به صورت پراکنده در کشور ایجاد شده است.
وی افزود: بیشترین پراکنش مزارع پرورش ماهیان خاویاری در مناطق شمالی کشور و به ویژه استانهای گیلان و مازندران قرار دارد.
کاهش زمان رسیدن ماهی به مرحله بلوغ میتواند از منظر اقتصادی اهمیت زیادی داشته باشد؛ زیرا هر سال کاهش در دوره پرورش به معنای مدیریت بهتر هزینههای نگهداری و کوتاهتر شدن زمان بازگشت سرمایه است.
در صنعتی که سرمایه برای چندین سال درگیر فرآیند تولید میشود، چنین تغییراتی میتواند بر تصمیم سرمایهگذار و میزان جذابیت اقتصادی فعالیت اثرگذار باشد.
خوراک؛ یکی از مهمترین هزینههای تولید
در کنار زمان پرورش، هزینه خوراک نیز یکی از عوامل تعیینکننده در اقتصاد یک مزرعه است. مدیریت صحیح خوراک میتواند ضمن حفظ سلامت ماهی، میزان مصرف و هزینههای تولید را کنترل کند.
استفاده از مکملها و ترکیبات غذایی مناسب، از همین منظر مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است. هدف این است که خوراک مصرفشده بازده بیشتری در رشد ماهی داشته باشد و در عین حال، سیستم ایمنی آبزی نیز تقویت شود.
مریم باقرزاده، عضو هیئتعلمی دانشگاه نیز درباره این موضوع اظهار کرد: رویکردهای نوین در استفاده از مکملها میتواند علاوه بر ارتقای سلامت ماهیان، به کاهش ضریب تبدیل غذایی و بهبود عملکرد سیستم ایمنی کمک کند.
وی در گفتگو با خبرنگار مهر افزود: نتیجه این فرآیند میتواند افزایش بهرهوری اقتصادی پرورش ماهیان خاویاری برای تولیدکنندگان باشد.
کاهش ضریب تبدیل غذایی به زبان اقتصادی یعنی تولیدکننده بتواند با میزان مشخصی از خوراک، رشد بیشتری در ماهی ایجاد کند. این مسئله در شرایطی که خوراک سهم مهمی از هزینههای جاری مزرعه را تشکیل میدهد، میتواند در سودآوری نهایی اثر مستقیم داشته باشد.
از سوی دیگر، سلامت بالاتر ماهی احتمال خسارتهای ناشی از بیماری و تلفات را کاهش میدهد و به تولیدکننده امکان میدهد برنامه اقتصادی خود را با ریسک کمتری دنبال کند.
توسعه دانش فنی
توسعه دانش فنی و افزایش استقبال سرمایهگذاران موجب شده پرورش ماهیان خاویاری در نقاط مختلف کشور گسترش پیدا کند. امروز این فعالیت دیگر محدود به چند واحد خاص نیست و مجموعه قابل توجهی از مزارع در این زمینه فعالیت دارند.
صنعت خاویاری به تدریج جایگاه مشخصی در اقتصاد آبزیپروری کشور پیدا کرده است. در چنین شرایطی، مازندران میتواند با تکیه بر ظرفیتهای موجود و توسعه سرمایهگذاری، جایگاه خود را در این بازار تقویت کند.
ارزش افزودهای که از مزرعه فراتر میرود
اقتصاد خاویار تنها به درآمد حاصل از فروش محصول نهایی محدود نیست. شکلگیری یک مزرعه پرورش ماهیان خاویاری، مجموعهای از فعالیتهای اقتصادی مرتبط با خود را نیز فعال میکند.
تأمین خوراک، تجهیزات، خدمات تخصصی، نیروی انسانی، حملونقل، فرآوری، بستهبندی و بازاریابی از جمله بخشهایی هستند که میتوانند از توسعه این صنعت منتفع شوند.
به همین دلیل، افزایش سرمایهگذاری در پرورش ماهیان خاویاری میتواند آثار اقتصادی آن را به خارج از محدوده مزرعه گسترش دهد و برای کسبوکارهای وابسته نیز بازار ایجاد کند.
از سوی دیگر، ارزش بالای محصول نهایی باعث میشود توسعه فرآوری و بستهبندی اهمیت بیشتری پیدا کند. هر اندازه زنجیره تولید کاملتر باشد، سهم بیشتری از ارزش افزوده محصول در داخل استان باقی خواهد ماند.
صادرات؛ مرحلهای برای افزایش ارزش اقتصادی
یکی از جذابیتهای صنعت خاویاری، امکان حضور محصول در بازارهای صادراتی است. خاویار به دلیل ارزش اقتصادی بالا، از محصولاتی است که در صورت رعایت استانداردهای لازم میتواند بازارهای خارجی را هدف قرار دهد.
اما برای رسیدن به این مرحله، تنها تولید کافی نیست. کیفیت ثابت محصول، فرآوری استاندارد، بستهبندی مناسب، بازاریابی حرفهای و شناخت بازارهای هدف نیز باید در کنار تولید قرار گیرد.
با این حال، رشد پایدار این صنعت نیازمند آن است که تولیدکنندگان در کنار سرمایهگذاری، به دانش فنی و فناوریهای جدید نیز دسترسی داشته باشند. کاهش هزینههای تولید و کوتاه کردن دوره رسیدن به محصول میتواند یکی از عوامل مهم در افزایش جذابیت این صنعت باشد.
آینده خاویار در گرو پیوند سرمایه و دانش
صنعت خاویاری مازندران در نقطهای قرار دارد که بخش خصوصی برای ورود به آن اعلام آمادگی کرده و نمونههایی از سرمایهگذاریهای سنگین نیز شکل گرفته است. این روند نشان میدهد ظرفیت اقتصادی این حوزه برای فعالان سرمایهگذاری قابل توجه است.
در طرف دیگر، پژوهشهای انجامشده در زمینه تغذیه و سلامت ماهیان میتواند به تدریج هزینههای تولید را کنترل کند. هرچه فاصله میان یافتههای پژوهشی و مزرعه کمتر شود، امکان تبدیل دانش به مزیت اقتصادی نیز بیشتر خواهد شد.
اکنون مسئله اصلی، ایجاد پیوند میان این دو جریان است؛ سرمایهای که وارد تولید میشود باید به دانش و زیرساخت مناسب متصل شود و حمایتهای دولتی نیز باید در نقطهای قرار گیرد که ریسک سرمایهگذاری را کاهش و امکان استمرار تولید را فراهم کند.