ندای لرستان - روزنامه سازندگی /متن پیش رو در سازندگی منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
نخستوزیر قطر تلاش میکند بنبست مذاکرات ایران و آمریکا را بشکند
ابوالفضل خدایی| تنگه هرمز بار دیگر به قلب بحران خاورمیانه تبدیل شده و در میانه این بحران، قطر تلاش میکند نقشی فراتر از یک همسایه نگران را ایفا کند. سفر شیخ محمد بن عبدالرحمن آلثانی، نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر به تهران در شرایطی انجام شد که مذاکرات ایران و آمریکا به بنبست رسیده، تنشهای نظامی در منطقه افزایش یافته و آینده آزادی کشتیرانی در یکی از مهمترین آبراههای جهان در هالهای از ابهام قرار گرفته است.
آلثانی در تهران ابتدا با عباس عراقچی، وزیر امور خارجه دیدار کرد سپس با مسعود پزشکیان، رئیسجمهور به گفتوگو نشست. این سفر را باید بخشی از یک تلاش گستردهتر منطقهای برای مهار بحران دانست؛ تلاشی که پیش از این با سفر مقامهای ارشد پاکستان و عمان به تهران نیز دنبال شده بود. قطر اعلام کرده، هدف از این رایزنیها کاهش تنش، فراهم کردن زمینه برای از سرگیری مذاکرات و بازگرداندن آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز است. اما تهران نشان داده که حاضر نیست، مسئله هرمز را جدا از تحولات نظامی و سیاسی اخیر بررسی کند.
هشدار عراقچی
عباس عراقچی در دیدار با نخستوزیر قطر ضمن استقبال از نقش کشورهای منطقه در کاهش تنش، مسئولیت بحران کنونی را متوجه حملات آمریکا و اسرائیل همچنین سیاستهای واشنگتن علیه ایران دانست. او بهطور مشخص از محاصره دریایی و فشارهای اقتصادی آمریکا انتقاد کرد. وزیر امور خارجه همچنین بر ضرورت ایجاد یک ساختار امنیتی منطقهای بدون دخالت قدرتهای خارجی تأکید کرد و گفت، کشورهای منطقه باید از استفاده آمریکا از قلمرو و امکانات خود برای اقدامات علیه ایران جلوگیری کنند. به گفته عراقچی، ایران با حسننیت به تعهدات خود در چارچوب تفاهم خاتمه جنگ عمل کرده اما آمریکا با نقض تعهدات خود، اجرای تفاهم را مختل کرده است. عراقچی همچنین هشدار داد، جمهوری اسلامی ایران در پیگیری منافع و امنیت ملی خود مصمم و ثابتقدم است و از همه ظرفیتها برای دفاع از حاکمیت ملی و منافع خود استفاده خواهد کرد. پیام تهران روشن است: بازگشت به نقطه صفر، بدون تغییر شرایط و ارائه تضمینهای لازم، از نگاه ایران امکانپذیر نیست.
درخواست پزشکیان
مسعود پزشکیان نیز در دیدار با آلثانی تلاش کرد، تصویری متفاوت از موضع تهران ارائه دهد؛ تصویری که در آن درِ دیپلماسی همچنان باز است. رئیسجمهور ایران با اشاره به حوادث اخیر گفت با وجود اتفاقات تلخ، ایران و قطر همچنان دو کشور دوست و برادر هستند و اختلافات را میتوان از طریق تفاهم حل کرد. پزشکیان تأکید کرد، ایران بهدنبال جنگ و گسترش دامنه درگیریها نیست و ادامه جنگ را به زیان ایران، منطقه و حتی جهان دانست. او خواستار از سرگیری اجرای تفاهمنامه و حل اختلافات از مسیر مذاکره شد و از تلاشهای قطر و امیر این کشور برای میانجیگری و برقراری صلح قدردانی کرد. این سخنان نشان میدهد تهران، دستکم در سطح سیاسی، همچنان برای دیپلماسی ظرفیت قائل است؛ اما همزمان میخواهد هرگونه مذاکره از موضعی انجام شود که امنیت و منافع ایران در آن تضمین شده باشد.
پرونده خلبانان
در کنار مسائل مربوط به مذاکرات و تنگه هرمز، سرنوشت سه خلبان ایرانی نیز به یکی از موضوعات حساس رایزنیها تبدیل شده است. مقامهای ایرانی مدعیاند این خلبانان پس از سرنگونی دو هواپیمای سوخو در جریان عملیات علیه یک پایگاه آمریکایی در قطر، زنده اسیر شدهاند. محمد باقرزاده، فرمانده کمیته جستوجوی مفقودین ستاد کل نیروهای مسلح ایران، خواستار انتقال این افراد به بیمارستانی مجهز در قطر و اعزام آمبولانس هوایی کمیته بینالمللی صلیب سرخ شده است. دوحه اما روایت تهران را رد میکند. سخنگوی وزارت امور خارجه قطر گفته، تیمهای جستوجو و نجات تنها بقایای یک خلبان را پیدا کردهاند و هیچ مدرکی درباره زنده بودن یا بازداشت سه خلبان دیگر در اختیار ندارند.
راهحل بحران
اکنون قطر و دیگر کشورهای میانجی در موقعیتی قرار گرفتهاند که موفقیت یا شکست مأموریتشان میتواند بر مسیر تحولات بعدی تأثیر بگذارد. میانجیها از یکسو باید نگرانیهای امنیتی کشورهای منطقه و مسئله آزادی کشتیرانی در هرمز را پیگیری کنند و از سوی دیگر باید با مواضع سخت تهران درباره حاکمیت، امنیت و رفتار آمریکا کنار بیایند.
در نهایت، همه نگاهها به سرنوشت تفاهمنامه اسلامآباد دوخته شده است؛ تفاهمی که در ۲۸ خرداد به امضا رسید و اکنون احیا و اصلاح آن میتواند به نقطه شروعی برای خروج از بنبست تبدیل شود.