ندای لرستان - فرهیختگان /متن پیش رو در فرهیختگان منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
علی ملکی| آمریکا بهجای تلاش برای اجرای تعهدات، در حال تلاش برای کاهش دامنه اثرگذاری بندهای تفاهم با ایران است. یکی از مصادیق روشن این رویه، حملات مجدد علیه ایران در نزدیکی آبهای جنوب است. بامداد روز گذشته (یکشنبه 7 تیر 1405) ارتش ایالات متحده به بهانه «حمله ایران به کشتیهای تجاری در خلیجفارس»، چند نقطه در مجاورت تنگه هرمز را هدف قرار داد. ساعتی بعد، وزارت جنگ آمریکا تصاویری از این حملات به 10 هدف در جزیره سیریک و اطراف تنگه هرمز منتشر کرد و مدعی شد پایگاههای موشکی و پهپادی ایران و همچنین رادارهای ساحلی را منهدم کرده است. ایران نیز فوراً به این حملات پاسخ داد و طبق اعلام نیروهای مسلح، 8هدف مهم متعلق به ارتش آمریکا در کویت و ناوگان پنجم دریایی در بحرین منهدم شدند.اگرچه الگوی حملات آمریکا در انهدام آنتنهای مخابراتی مهم است؛ اما لایه عمیقتری در تحولات وجود دارد که کمتر موردتوجه قرار گرفته است. از زمان امضای تفاهم آتشبس، آمریکا در حال تولید خطوط موازی با بندهای توافق با ایران است. برای نمونه، اخبار مربوط به ایجاد یک کریدور جایگزین در نزدیکی سواحل عمان در مقابل سازوکار مدیریتی تنگه هرمز تحلیل میشود. بهاینترتیب طرف آمریکایی بیش از آنکه خود را پایبند به بندهای تفاهمنامه بداند، ابداع مسیرهای دورزدن این تفاهم موقت را در دستور کار قرار داده است.
آتشی که نه بس میشود، نه نقض!
ارتش آمریکا بامداد روز گذشته بار دیگر به بهانه حمله ایران به کشتیهای تجاری در خلیجفارس چند نقطه در مجاورت تنگه هرمز را هدف قرار داد. ساعاتی بعد نیز پنتاگون تصاویری از حملات هوایی و موشکی به ۱۰ هدف در جزیره سیریک و اطراف تنگه هرمز منتشر کرد و مدعی شد پایگاههای موشکی و پهپادی ایران و همچنین رادارهای ساحلی را منهدم کرده است. فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) با انتشار بیانیهای اعلام کرد نیروی دریایی و نیروی هوایی این کشور به ۱۰ هدف نظامی ایران در چند نقطه داخل و اطراف تنگه هرمز حمله کردهاند. به ادعای سنتکام، این عملیات در پاسخ به حمله پهپادی ایران به نفتکش «M/T Kiku» انجام شده است.پس از این حملات، دونالد ترامپ طبق معمول در شبکه اجتماعی «تروثسوشال» به این تحولات واکنش نشان داد. او مدعی شد: «هواپیماهای ایالات متحده ساعتی پیش بار دیگر محلهای نگهداری موشکها و پهپادهای ایران و همچنین سایتهای راداری ساحلی را به دلیل نقض توافق آتشبس هدف قرار دادند. کاملاً ممکن است که آنها هرگز درس نگیرند. شاید زمانی برسد که دیگر نتوانیم خویشتنداری کنیم و ناچار شویم مأموریتی را که با موفقیت آغاز کردهایم، از نظر نظامی به طور کامل به پایان برسانیم. اگر چنین اتفاقی رخ دهد، جمهوری اسلامی ایران دیگر وجود نخواهد داشت.» اندکی بعد و همزمان با آغاز پاسخ ایران به حملات آمریکا، وزارت کشور بحرین اعلام کرد آژیرهای هشدار در سراسر این کشور به صدا درآمده و اهداف آمریکایی مستقر در بحرین هدف حمله پهپادی قرار گرفتهاند.
این دومین شب متوالی است که بحرین در واکنش به حملات آمریکا علیه ایران، هدف حملات ایران قرار میگرفت.همزمان، وزارت اطلاعرسانی کویت نیز از فعالشدن سامانههای پدافند هوایی این کشور در پی شلیک موشکها و پهپادها خبر داد. بهاینترتیب، کویت و بحرین هر دو در جریان پاسخ ایران به حملات آمریکا هدف قرار گرفتند. در ادامه، روابطعمومی سپاه پاسداران با انتشار بیانیهای جزئیات عملیات بامدادی ایران را تشریح کرد. در این بیانیه آمده است: «نیروهای دریایی و هوافضای سپاه، طی عملیات مشترک موشکی و پهپادی در فاصله ساعت ۲ تا ۳ بامداد امروز یکشنبه هفتم تیرماه، با شلیک موشکهای بالستیک و پهپاد، هشت زیرساخت مهم ارتش آمریکا در پایگاه علیالسالم کویت و ناوگان پنجم دریایی در بندر سلمان بحرین را منهدم کردند و تجاوزهای اخیر آمریکا را با قاطعیت پاسخ دادند.» در ادامه این بیانیه آمده است: «دشمن متجاوز که نقض عهد و پیمانشکنی در ذات او است، به بهانه مقابله با نیروی دریایی سپاه در برخورد با یک کشتی متخلف، بامداد پنج پست ساحلی جمهوری اسلامی را هدف حمله قرار داد. بر اساس تفاهمنامه اسلامآباد، مسئولیت کنترل عبورومرور در تنگه هرمز بر عهده جمهوری اسلامی ایران است و ازاینپس نیز با کشتیهای متخلف با قدرت بیشتری برخورد خواهد شد. همچنین هرگونه تجاوز احتمالی دشمن، حتی اگر مانند حملات اخیر اهداف کماهمیت را نشانه بگیرد، با پاسخی خردکننده مواجه خواهد شد. دشمن باید بداند نقض آتشبس برخلاف بند نخست تفاهمنامه اسلامآباد است و توقف کامل روندهای پیشبینیشده در این توافق را به دنبال خواهد داشت.» کمی بعد نیز فرماندهی نیروی دریایی سپاه پاسداران در واکنش به حملات آمریکا اعلام کرد: «شلیک کورکورانه آمریکا به سیریک، معمای تسلط ما بر تنگه هرمز را حل نخواهد کرد. اما شلیکهای ما به متخلفان، مسیر درست عبور را به دیگر شناورها یادآوری میکند.حساب پایگاههای آمریکا در منطقه جداست و آنها در روزهای پیشرو جهنم را تجربه خواهند کرد.»
کریدور جایگزین تنگه هرمز؟
چنانچه اشاره شد، اخیراً نشانههایی در رفتارهای طرف آمریکایی دیده میشود که حاکی از ایجاد مسیرهای موازی با برخی بندهای تفاهمنامه است. بر اساس متن تفاهمنامه، آمریکا متعهد شده بود محاصره دریایی را لغو کند و شرایط را برای بازگشت تردد کشتیها به وضعیت عادی فراهم سازد. در مقابل، ایران نیز پذیرفت با رفع موانع و تأمین امنیت، عبور کشتیهای تجاری را به سطح پیش از جنگ بازگرداند. در واقع، بندهای چهارم و پنجم تفاهمنامه بر این اصل استوار بودند که بازگشت امنیت و تجارت دریایی از مسیر همکاری دو طرف و با نقشآفرینی مستقیم ایران در تنگه هرمز انجام شود؛ اما در روزهای اخیر، همزمان با حملات اخیر آمریکا به برخی نقاط در اطراف تنگه هرمز اخبار دیگری نیز منتشر شد که از اهمیت راهبردی بالایی برخوردار است. مرکز اطلاعات مشترک نیروی دریایی آمریکا از گسترش یک گذرگاه دریایی در نزدیکی سواحل عمان خبر داد؛ مسیری که به ادعای آمریکا، امکان عبور کشتیها در هر دو جهت را افزایش میدهد. این خبر در حالی منتشر شد که رسانههای آمریکایی تأکید کردند این اقدام با هماهنگی عمان و برای مدیریت بهتر تردد کشتیها انجام شده است.در مقابل نیروهای مسلح اعلام کردند تنها مسیر امن و قانونی عبور کشتیها، مسیری است که تحت مدیریت ایران قرار دارد و با شناورهایی که از مسیرهای غیرمجاز استفاده کنند برخورد خواهد شد. همچنین نهاد «مدیریت آبراه خلیجفارس» هشدار داد مسئولیت هرگونه پیامد ناشی از عبور از مسیرهای خارج از چهارچوب تعیینشده، بر عهده مالکان و فرماندهان کشتیها خواهد بود. کنار هم قراردادن قطعات پازل این تحولات در کنار بندهای تفاهمنامه، این پیام را میرساند که آمریکا در حال ایجاد خطوط موازی با توافق است. به بیان دیگر، درحالیکه تفاهمنامه بر بازگشت تردد دریایی از طریق سازوکار مورد توافق با ایران تأکید دارد، تیم ترامپ تلاش میکند با تعریف مسیرهای جایگزین، وابستگی کشتیرانی بینالمللی به مدیریت ایران در تنگه هرمز را کاهش دهد. چنین اقدامی، حتی اگر با عنوان «افزایش ایمنی» یا «تسهیل عبور کشتیها» مطرح شود، میتواند به معنای اقدامی در جهت خلاف تفاهمنامه و محدودکردن یکی از مهمترین کارتهای ایران باشد.
ترتیبات جدید در لبنان
همزمان، خبر دستیابی آمریکا، رژیم اسرائیل و لبنان به یک چهارچوب اولیه برای توافق نیز قابلتوجه است. تفاهمنامه ایران و آمریکا پایان جنگ را در همه جبههها، از جمله لبنان، موردتأکید قرار داده بود، اما اکنون واشنگتن در حال شکلدادن به ترتیبات جدیدی در پرونده لبنان نیز هست که اعتراضات داخلی در این کشور را شعلهور کرده است.مجموعه تحولات روزهای اخیر این پرسش را مطرح میکند که آیا آمریکا صرفاً در حال اجرای تفاهمنامه است یا همزمان تلاش میکند با ایجاد سازوکارهای جایگزین، دامنه اثرگذاری بندهای آن را کاهش دهد.