ندای لرستان - دنیای اقتصاد / کندی رشد اقتصادی چین و سردی روابط دیپلماتیک، شرکت‌های ژاپنی را واداشته تا در خصوص حضور خود در دومین اقتصاد بزرگ جهان تجدیدنظر کنند؛ روندی که به خروج بی‌سابقه کسب‌وکارهای ژاپنی از بازار چین انجامیده است.
تازه‌ترین داده‌های موسسه تحقیقات اعتباری «تیکوکو دیتا‌بانک» ژاپن نشان می‌دهد که تا ماه ژوئن، شمار شرکت‌های ژاپنیِ فعال در چین با رسیدن به ۱۰ هزار و ۱۱۸ شرکت، کمترین سطح تاریخی خود را ثبت کرده است. این رقم نسبت به بررسی پیشین در ژوئن ۲۰۲۴ حدود ۲۲ درصد و نسبت به نقطه اوج خود در سال ۲۰۱۲ حدود ۳۰ درصد افت کرده که از زمان آغاز ثبت این داده‌ها در سال ۲۰۱۰، بی‌سابقه محسوب می‌شود.
به نوشته سی‌ان‌بی‌سی ، «جرمی چان»، تحلیلگر موسسه مشاوره سیاسی «اوراسیا گروپ»، بر این باور است که شرکت‌های ژاپنی از پیش برنامه‌هایی برای کاهش حضور خود در چین داشتند، اما با تشدید تنش‌ها میان پکن و توکیو، این خروج شتاب بیشتری گرفته است.
بر اساس گزارش ۲۸ سپتامبر (۶ مهر) تیکوکو، این روند به احتمال زیاد در آینده شدت نیز خواهد یافت. تنش‌های دیپلماتیک میان دو اقتصاد برتر آسیا، شرکت‌های ژاپنی را ناگزیر ساخته تا فعالیت‌هایشان را در چین محدود یا متوقف کنند.
در حال حاضر، این شرکت‌ها با چالش‌های متعددی همچون کاهش سودآوری، ریسک‌های تعرفه‌ای، افزایش هزینه‌های کارگر و تولید، و رقابت نفس‌گیر با رقبای محلی مواجه‌اند. البته به گفته این نهاد ژاپنی، برخی شرکت‌ها به جای قطع کامل روابط، صرفاً از میزان وابستگی خود به چین کاسته‌اند.
روابط پکن و توکیو از نوامبر ۲۰۲۵، پس از اظهارات «سانائه تاکایچی»، نخست‌وزیر ژاپن در پارلمان این کشور مبنی بر احتمال مداخله نظامی توکیو در صورت حمله چین به تایوان، به‌شدت تیره شد. پکن در واکنش به این موضع‌گیری، صادرات مواد معدنی حیاتی به شرکت‌های ژاپنی را محدود کرد و از شهروندان خود خواست از سفر به این کشور بپرهیزند.
«مارتین شولتز»، اقتصاددان ارشد موسسه تحقیقاتی «فوجیتسو»، معتقد است عواملی نظیر تعرفه‌های آمریکا، افزایش مقاومت عمومی در برابر کالاهای چینی و رشد بازار هند، تمایل کسب‌وکارهای ژاپنی را برای تنوع‌بخشی به بازارهای هدف و فاصله‌گرفتن از پکن دوچندان کرده است.
وی وضعیت کنونی سرمایه‌گذاری در چین را به یک «توفان تمام‌عیار» تشبیه می‌کند. داده‌های تیکوکو حاکی از آن است که در دو سال گذشته، رکورد خروج کامل ۴ هزار و ۱۳۷ شرکت ژاپنی از چین به ثبت رسیده است. در همین مدت، تنها هزار و ۲۲۱ شرکت از طریق زیرمجموعه‌ها، کارخانه‌ها یا دفاتر نمایندگی وارد این بازار شده‌اند که این رقم، کمترین میزان ثبت‌شده در دورانی غیر از همه‌گیری کرونا به شمار می‌رود.
«جسپر کول»، مدیر ارشد گروه «مونکس»، بر این باور است که شرکت‌های ژاپنی هم‌زمان با فاصله‌گرفتن از چین (که روزگاری بازار کلیدی آن‌ها محسوب می‌شد) روزبه‌روز اتکای بیشتری به بازار آمریکا پیدا می‌کنند.
برآوردهای وی نشان می‌دهد سهم سودآوری شرکت‌های فهرست‌شده در شاخص «تاپیکس» از بازار چین، در سال ۲۰۲۶ به کمتر از ۱۵ درصد افت کرده، درحالی‌که این رقم در سال ۲۰۲۰ معادل ۲۳ درصد بوده است. در مقابل، سهم سودآوری آن‌ها از بازار آمریکا در همین بازه زمانی از ۲۵ درصد به ۳۵ درصد افزایش یافته است.
کول می‌افزاید: «واشنگتن برای پیشبرد برنامه‌های نوسازی صنعتی خود، آشکارا در حال جذب بازیگران ژاپنی است؛ حال آنکه پکن به سوی مدل اتکای کامل به تولیدات داخلی گام برمی‌دارد.»
در این میان، تحلیلگران می‌گویند بازداشت اتباع ژاپنی از سوی پکن طی سال ۲۰۲۶، بر نگرانی کسب‌وکارها برای اعزام نیروی کار به چین افزوده است.
در ماه اوت گزارش‌هایی مبنی بر بازداشت چند تبعه ژاپنی، از جمله مدیران ارشد شرکت‌های بزرگ این کشور، به اتهام نقض محدودیت‌های صادرات کالاهای دومنظوره منتشر شد. به گفته جرمی چان، شرکت‌های ژاپنی و کارمندانشان بیش از پیش در چین احساس ناامنی کرده و خود را عناصری نامطلوب می‌پندارند.
گزارش ماه آوریل سازمان تجارت خارجی ژاپن نیز موید آن است که شرکت‌ها تمایل چندانی به توسعه تجارت خود در چین ندارند. با این وجود، «هه لیفنگ»، معاون نخست‌وزیر چین، روز ۲۹ سپتامبر (۷ مهر) و تنها یک روز پس از انتشار گزارش تیکوکو اعلام کرد که پکن همواره از توسعه فعالیت شرکت‌های ژاپنی و بهره‌مندی آن‌ها از فرصت‌های بازار این کشور استقبال می‌کند. وی در دیدار با هیاتی از «انجمن توسعه تجارت بین‌المللی ژاپن» از آن‌ها خواست در قبال مسائل تاریخی، مسیر درستی را در پیش بگیرند و نقش پررنگ‌تری در پیشبرد همکاری‌های اقتصادی و تجاری دوجانبه ایفا کنند.
در نهایت، «کی کوگا»، استاد دانشگاه فناوری نانیانگ در سنگاپور، پیش‌بینی می‌کند که خودروسازان، تامین‌کنندگان قطعات و تولیدکنندگان صادرات‌محور، بیشترین احتمال را برای کاهش فعالیت در چین دارند. در مقابل، شرکت‌هایی که فعالیت‌های خود را بومی‌سازی کرده و توان رقابت با رقبای چینی را دارند، به‌ویژه سازندگان تجهیزات پزشکی و ابزارهای دقیق، به احتمال زیاد در این بازار ماندگار خواهند شد./