ندای لرستان - اکو ایران / متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
اگرچه درگیریها همچنان ادامه دارند، اما کانون جنگ از عملیات نظامی به کشمکشهای دیپلماتیک منتقل شده است. بااینحال، مذاکرات همچنان در بنبست قرار دارد و به نظر میرسد ناامیدی در حال افزایش است.
به گزارش اکوایران، درحالیکه جنگ ایالات متحده با ایران وارد صدمین روز خود میشود، رویدادهای اولیه نظامی جای خود را به یک بنبست پرهزینه دادهاند؛ بنبستی که میتواند پیامدهای جدی برای برداشت جهانی از قدرت ایالات متحده داشته باشد.
همان الگوی همیشگی
برت مکگورک، تحلیلگر امور جهانی شبکه سیانان و دستیار امنیت ملی ایالات متحده در دولت جو بایدن، در یادداشتی پیرامون راهبرد ایران در رابطه با تنگه هرمز در مذاکراتش با ایالات متحده مینویسد:
تنگه هرمز حدود یکپنجم تجارت جهانی نفت را در خود جای داده است و ایران عملاً این گذرگاه را تحت کنترل گرفته است. ایران اکنون چیزی را در اختیار دارد که آمریکا (و در واقع بقیه جهان) به آن نیاز دارد؛ و تا زمانی که آمریکا بهای بسیار سنگینی نپردازد، آن را رها نخواهد کرد. از نگاه تهران، تنگه هرمز اکنون به ارزشمندترین اهرم فشاری تبدیل شده که تاکنون در اختیار داشته است.
همه اینها در مصاحبه از سیانان با محسن رضایی، مقام نظامی ارشد ایران، برای من تداعی شد. این مصاحبه مرا به یاد روزهایی انداخت که روبهروی مقامهای امنیتی ایران در مذاکرات در رابطه با آزادی زندانیان آمریکایی در ایران مینشستم. رضایی گفت که تنگه همچنان بسته خواهد ماند، مگر آنکه واشنگتن ۲۴ میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده ایران را آزاد کند. او گفت: «باید آنها را آزاد کنید. اگر ترامپ مذاکرات را جدی میگیرد... این ۲۴ میلیارد دلار آزمون اعتماد است. آزمونی است که آمریکا باید از آن سربلند بیرون بیاید.»
فرمول او ساده است: پول را به ما بدهید، وگرنه چیزی را که میخواهید و در اختیار ماست، به دست نخواهید آورد. مبلغی که رضایی مطالبه میکند شامل همان ۶ میلیارد دلاری نیز میشود که محور توافق گروگانها در سال ۲۰۲۳ بود. این نکته روشنگر است. از نگاه ایران، مذاکرات کنونی نیز نوع دیگری از مذاکره درباره زندانیان آمریکایی در ایران به نظر میرسد؛ با این تفاوت که این بار زندانی، اقتصاد جهانی است و مبلغ اولیه مطالبهشده چهار برابر بزرگتر است.
محدودیتهای اهرم فشار آمریکا و فشار مضافف تهران بر اقتصاد جهانی
دولت آمریکا تلاش کرده با اعمال فشار اقتصادی متقابل، اهرم فشار ایران را خنثی کند. ترامپ با متوقف کردن صادرات نفت ایران از طریق محاصره بنادر این کشور، کوشیده هزینههایی ایجاد کند که از هر منفعت احتمالی تهران در یک بنبست طولانی بیشتر باشد.
اثرات اقتصادی این راهبرد در داخل ایران طی هفتهها و ماههای آینده تشدید خواهد شد؛ اما تهران معتقد است که ترامپ نمیتواند فشارهای کلان اقتصادی واردشده بر جهان را بیش از آنچه ایران میتواند فشار محاصره آمریکا را تحمل کند، تاب بیاورد. پیشبینیهای مکرر ترامپ مبنی بر نزدیک بودن توافق، شاید فقط این باور ایران را تقویت کند که ترامپ بسیار بیشتر از تهران به یک توافق فوری نیاز دارد.
از نظر نظامی، آمریکا ممکن است همچنان تلاش کند کنترل خود را تحمیل کرده و مسیر بینالمللی عبور از تنگه را ایمن سازد. این اقدام در قالب «پروژه آزادی» امتحان شد که تنها یک روز دوام آورد. ممکن است دوباره نیز آزموده شود؛ ترامپ از احتمال «پروژه آزادی پلاس» سخن گفته است. بااینحال، ایران تهدید کرده حتی اگر صرفاً محاصره دریایی آمریکا ادامه یابد، مقابله خواهد کرد.
همانطور که رضایی در گفتوگو با سیانان گفت: «اگر محاصره دریایی برداشته نشود، جنگ را به اقیانوس هند، تنگه بابالمندب، دریای سرخ و دریای مدیترانه خواهیم کشاند.» به بیان دیگر: اگر بخواهید با ما بجنگید، ما زندانیان بیشتری خواهیم گرفت. تنگه بابالمندب نزدیک به ۱۰ درصد تجارت دریایی جهان را کنترل میکند.
سه گزینه ترامپ: تحمل، امتیازدهی یا جنگ
به همین دلیل است که مذاکرات در بنبست قرار گرفته و هیچ نشانهای از پیشرفت دیده نمیشود. سؤال در واشنگتن این است که پس از تبادل پیامها از طریق میانجیها، چه زمانی توافق حاصل خواهد شد. سؤال در تهران صرفاً این است که آیا ترامپ بهایی را که آنها مطالبه میکنند خواهد پرداخت یا نه. این همان سازوکار کلاسیک یک مذاکره زندانیان است.
برای واشنگتن، سه گزینه همچنان همانهایی هستند که هفتههاست وجود دارند:
تحمل: تلاش برای دوام آوردن در برابر فشارهای کلان اقتصادی و افزایش قیمت بنزین، به این امید که درد اقتصادی در تهران به نقطه شکست نامعلوم و دوردستی برسد؛
امتیازدهی: پرداخت هزینه اولیه به صورت میلیاردها دلار به ایران در ازای بازگشت به وضعیت پیش از جنگ؛ عقبنشینی تحقیرآمیزی برای ترامپ با توجه به اهداف اعلامی در آغاز بحران؛
جنگ: تلاش برای کنترل نظامی تنگه و از سرگیری عملیات گسترده در داخل ایران، با این خطر که تهران جنگ را به جبهههای دیگر گسترش دهد.
اما برای تهران، محاسبه سادهتر است: دارایی را حفظ کن و منتظر بمان. این همان معضل مذاکره با طرفی است که چیزی را که شما میخواهید در اختیار دارد. تا زمانی که این توازن اهرم فشار تغییر نکند، ایران آن را ارزان واگذار نخواهد کرد؛ و مذاکرات همچنان مانند امروز در بنبست باقی خواهند ماند.
بازار ![]()