ندای لرستان - دنیای اقتصاد /بازارهای جهانی که همین حالا هم روزگار شکننده‌ای را می‌گذرانند، ممکن است در صورت تضعیف روند سرمایه‌گذاری‌های کلان در حوزه هوش مصنوعی، آسیب بیشتری ببینند.
بازارهای مالی جهان اکنون زیر فشار سنگین جنگ، بدهی‌های هنگفت دولتی و تنش‌های تجاری رمق چندانی ندارند و نشانه‌های این آشفتگی را می‌توان از فروش اوراق قرضه در ژاپن و فرانسه تا افت ارزش پول ملی در بازارهای نوظهور به‌وضوح دید.
گزارش تحلیلی رویترز با نگاهی به تحولات اخیر بازار نشان می‌دهد همان موتور محرکی که تا امروز سرمایه‌گذاران را به آینده امیدوار نگه داشته بود، اکنون نشانه‌هایی از تزلزل را بروز داده است.
تا پیش از این، سرمایه‌گذاری‌های چند تریلیون دلاری در حوزه هوش مصنوعی با همراهی رویکرد سهل‌گیرانه واشنگتن، بازار سهام را به رکوردهای بی‌سابقه‌ای رساند و انتظارات برای رشد ۳ درصدی اقتصاد جهانی در سال جاری را تقویت کرد. اما حالا سرمایه‌گذاران نسبت به تاب‌آوری بازار نگران شده‌اند.
سیاست‌های تجاری پیش‌بینی‌ناپذیر دونالد ترامپ و شوک انرژی ناشی از جنگ، تورم را در سراسر جهان دوباره بیدار کرده و بانک‌های مرکزی را برای افزایش نرخ بهره تحت فشار گذاشته است.
این شرایط در کنار هزینه‌های سنگین زیرساختی هوش مصنوعی و بدهی‌های کلان دولت‌ها، هزینه‌های استقراض را به بالاترین سطح در دهه‌های اخیر رسانده است.
برخی تحلیلگران و اقتصاددانان معتقدند با تداوم تنش‌های ژئوپلیتیک و ابهام درباره سیاست‌های بانک‌های مرکزی، ریسک‌های اقتصاد جهانی در پایان سال جاری رو به افزایش است.
جیم اونیل، اقتصاددان ارشد سابق گلدمن‌ساکس می‌گوید افزایش نرخ بهره همواره آسیب‌پذیرترین بخش‌ها را شناسایی می‌کند و در این میان کشورها و کسب‌وکارهایی که بیش از حد در معرض ریسک هستند، بیشترین صدمه را خواهند دید.
او هشدار می‌دهد اگر تورم مهار نشود، خطرات ناشی از حجم عظیم سرمایه‌گذاری‌های متکی به بدهی در بخش هوش مصنوعی تشدید خواهد شد. بانک مرکزی آمریکا بیش از پنج سال است که از دستیابی به هدف تورمی خود بازمانده و تورم در منطقه یورو نیز طبق برآورد اولیه یورواستات برای ماه اکتبر به ۴ درصد رسیده که بالاتر از هدف ۲ درصدی است.
اونیل از اینکه تا همین جای کار هم تلاطم‌های بیشتری در بازار هوش مصنوعی رخ نداده، شگفت‌زده است.
ترک‌ها در رونق هوش مصنوعی
آشفتگی بازار به‌طور ناگهانی در ماه اکتبر نمایان شد؛ زمانی که سرمایه‌گذاران با خروج از سهام شرکت‌های هوش مصنوعی به سمت پناهگاه‌های امنی مانند اوراق قرضه هجوم بردند.
ماه گذشته بیش از ۲ تریلیون دلار از ارزش بازار شرکت‌های حاضر در شاخص «نزدک ۱۰۰» کاسته شد زیرا نتایج مالی شرکت‌های بزرگ فناوری، تردید سرمایه‌گذاران را درباره سرعت بازگشت سرمایه‌گذاری‌ها برانگیخت.
هزینه بیمه اوراق قرضه برخی شرکت‌های فناوری بالا رفت، برخی پروژه‌های پیشنهادی مراکز داده در تأمین مالی به مشکل خوردند و سهام فناوری از کره جنوبی و چین تا ایالات متحده سقوط کرد.
سرمایه‌گذاران به اوراق قرضه پناه بردند و همین امر باعث شد بازدهی این اوراق که رابطه معکوس با قیمت دارد، از سقف‌های چند دهه‌ای فاصله بگیرد.
بازدهی اوراق ۱۰ ساله خزانه‌داری آمریکا که معیاری برای هزینه‌های استقراض جهانی است، در ۲۲ اکتبر (۳۰ مهر) با کاهش نزدیک به ۲۰ واحد پایه، بزرگ‌ترین افت روزانه خود را از اوایل سال ۲۰۲۳ تجربه کرد. با این حال بازدهی ۱۰ ساله همچنان در محدوده ۵ درصد نوسان می‌کند که از نظر برخی سرمایه‌گذاران، سطحی نگران‌کننده برای ثبات مالی گسترده‌تر است.
نشانه‌های فشار در اقتصاد جهانی
نشانه‌های فشار اقتصادی در مناطقی که هوش مصنوعی نقش کمتری در اقتصادشان دارد نیز دیده می‌شود. در فرانسه بازدهی اوراق قرضه به سطحی رسیده که از زمان بحران بدهی منطقه یورو در سال ۲۰۱۲ بی‌سابقه است و این وضعیت دست دولت را برای پاسخ به خواسته‌های معترضان خیابانی بسته است.
در ژاپن نیز که اقتصادی وابسته به واردات انرژی دارد، بازدهی اوراق قرضه به سقف ۳۰ ساله رسیده و مقامات تحت فشارند تا نرخ بهره را سریع‌تر افزایش دهند؛ اقدامی که می‌تواند جریان‌های سرمایه جهانی را مختل کند.
مایک ریدل، مدیر ارشد سبد سرمایه‌گذاری در شرکت فیدلیتی اینترنشنال می‌گوید نشانه‌هایی از بروز اختلال در بازارها در فرانسه و استرالیا به چشم می‌خورد و بازار مسکن استرالیا شدیدترین رکود چند دهه اخیر را تجربه می‌کند. در همین حال اوراق قرضه آلمان به عنوان پناهگاهی امن، جذابیت بیشتری یافته است.
پل کروگمن، اقتصاددان آمریکایی معتقد است تداوم تورم بالا که می‌تواند به افزایش چشمگیر نرخ بهره منجر شود، افزایش بازدهی اوراق قرضه دولتی و ترک‌خوردن رونق هوش مصنوعی از نگرانی‌های اصلی اقتصاد آمریکاست که ممکن است نشانه‌هایی از بحران‌های آینده باشد.
در مقابل، سخنگوی کاخ سفید اعلام کرده دولت ترامپ همچنان به حفظ رهبری آمریکا در هوش مصنوعی، رشد درآمدها و تقویت بهره‌وری اقتصادی پایبند است.
با این حال، رویترز یادآور می‌شود که هشدارهای مربوط به رکود اقتصادی در دو سال گذشته محقق نشده‌اند. داده‌های اقتصادی اروپا مقاوم‌تر از انتظارات بوده و بازارهای کار نیز ثبات خود را حفظ کرده‌اند.
طبق داده‌های «گروه بورس اوراق بهادار لندن»، تا سوم نوامبر (۱۲ آبان)، ۸۴ درصد شرکت‌های حاضر در شاخص اس‌اندپی ۵۰۰ که نتایج مالی سه‌ماهه سوم خود را اعلام کرده بودند، عملکردی بهتر از پیش‌بینی تحلیلگران داشتند.
با این وجود، بخش مهمی از تاب‌آوری اقتصاد تا به امروز مدیون هزینه‌کردهای هوش مصنوعی بوده است. بانک دانسکه تخمین می‌زند که تنها شش شرکت بزرگ فناوری آمریکا در سال ۲۰۲۷ حدود ۱.۲ تریلیون دلار در این حوزه سرمایه‌گذاری کنند؛ رقمی که با مجموع سرمایه‌گذاری‌های تمام شرکت‌های اروپایی برابری می‌کند.
وزن شرکت‌های بزرگ فناوری و هوش مصنوعی در شاخص اس‌اندپی ۵۰۰ به بیش از ۴۰ درصد رسیده و این شرکت‌ها سهم بزرگی در رشد ۷۰ درصدی این شاخص در پنج سال گذشته داشته‌اند.
آلبرت ادواردز، استراتژیست جهانی سوسیته ژنرال با اشاره به تمرکز بیش از حد بازار بر این شرکت‌ها می‌گوید هیچ‌گاه قیمت سهام تا این حد به عملکرد تعداد اندکی از شرکت‌ها وابسته نبوده است.
برخی معتقدند بدون هزینه‌های هنگفت هوش مصنوعی، اقتصاد آمریکا با توجه به جهش قیمت انرژی، ممکن بود تاکنون وارد رکود شده باشد. شیلا بیر، رئیس سابق شرکت بیمه سپرده فدرال در دوران بحران ۲۰۰۸، نشانه‌های هشداردهنده‌ای مشابه آن دوره می‌بیند؛ از جمله رشد انفجاری وام‌دهی در بخش‌هایی از صنعت مالی که حالا با افزایش نرخ بهره در معرض خطر جدی قرار گرفته‌اند.
بدهی جهانی اکنون به رقم بی‌سابقه بیش از ۳۵۰ تریلیون دلار رسیده که حدود سه برابر اندازه کل اقتصاد جهان است.
تینا فوردهام، استراتژیست ژئوپلیتیک می‌گوید تفرقه میان متحدان سنتی ممکن است هماهنگی اقتصادهای بزرگ برای اجرای بسته‌های نجات و محرک‌های پولی مشابه دوران بحران ۲۰۰۸ را دشوار کند. او هشدار می‌دهد در نبود چنین هماهنگی‌ای، بحرانی در ابعاد سال ۲۰۰۸ حتی ممکن است به رکودی عمیق در اقتصاد جهانی منجر شود.