ندای لرستان - ایرنا / هشت منطقه حفاظت شده و شکار ممنوع استان اردبیل تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست است و از بین آنها (دربند مشکول) به لحاظ همجواری با مناطق دیگر و (مغان) از نظر تکثیر آهو از اهمیت خاصی برخوردارند.
طبیعت و محیط زیست، سرمایه ای خدادادی و حفاظت از آن رسالتی همگانی است و ۱۰ درصد مساحت استان اردبیل جزو مناطق حفاظت شده و تحت مدیریت اداره کل محیط زیست استان تعریف شده است.
بر اساس اعلام اداره کل حفاظت محیط زیست استان اردبیل، ۴۵۶ هزار هکتار از مساحت استان تحت حفاظت و مراقبت سازمان حفاظت محیط زیست است و از این میزان ۱۷۴ هزار هکتار جزو مناطق حفاظت شده و ۲۸۲ هزار هکتار منطقه شکار ممنوع است.
سه منطقه حفاظت شده و پنج منطقه شکار ممنوع استان اردبیل مناطق آق‌داغ، مغان، نئور، شورابیل، گندیمن، دربند مشکول، انزان و خروسلو را شامل می شود.
اداره کل حفاظت محیط زیست استان اردبیل با تشریح ویژگی‌های اکولوژیکی و زیست‌محیطی مناطق تحت مدیریت، بر اهمیت صیانت از زیستگاه‌های ارزشمند استان از جمله منطقه حفاظت‌شده «دربند مشکول» و منطقه حفاظت‌شده «مغان» تأکید می کند.
منطقه شکار ممنوع مشکول
منطقه شکار ممنوع مشکول شهرستان کوثر در جنوب استان اردبیل با توجه به قابلیت‌های اکولوژیکی و به منظور حفظ زیستگاه و گونه‌های نادر و حمایت شده، جهت ارتقای سطح حفاظتی به عنوان منطقه حفاظت شده به سازمان حفاظت محیط زیست معرفی و پیشنهاد شده بود.
در سال ۱۴۰۲ با تصویت منطقه دربند مشکول و ارتقای سطح حفاظتی آن به عنوان منطقه حفاظت شده، حفاظت از اکوسیستم منحصربه فرد و گونه‌های نادر و حمایت شده نظیر پلنگ، کل و بز و خرس قهوه‌ای آن از اهمیت خاصی برخوردار شد.
۱۳ پاسگاه محیط بانی استان اردبیل به تجهیزات نظارتی نوین مجهز شده و مراقبت از مناطق تحت مدیریت با دقت و ظرافت بیشتری صورت خواهد گرفت.
دربند مشکول از نظر ایجاد زیستگاه پشتیبان برای مناطق تحت مدیریت مجاور نظیر مناطق حفاظت شده آق داغ خلخال، کاغذکنان میانه و سرخ آباد زنجان برای جلوگیری از جزیره‌ای شدن زیستگاه‌های حیات وحش منطقه و حفاظت از کریدورهای موجود حیات وحش نیز حایز اهمیت است.
سرپرست اداره کل حفاظت محیط زیست استان اردبیل درباره اهمیت این منطقه گفت: منطقه شکار ممنوع مشکول با ۲۹ هزار هکتار مساحت در جنوب غرب استان اردبیل واقع شده و در سال ۱۳۹۲ به عنوان منطقه شکار ممنوع به تصویب سازمان حفاظت محیط زیست کشور رسیده بود.
محمد خداپرست گفت: این منطقه با داشتن قابلیت‌های ویژه اکولوژیکی، وفور آب و منابع غذایی، صعب‌العبور بودن و وجود غارهای متعدد طبیعی به عنوان پناهگاه وحوش و همچنین به دلیل مجاورت با مناطق حفاظت‌شده آق‌داغ و کاغذکنان، یکی از زیستگاه‌های مهم استان محسوب می‌شود.
گفته می شود با وجود اجرای برنامه‌های حفاظت فیزیکی توسط مأموران سخت‌کوش یگان حفاظت محیط زیست، احداث راه اصلی اردبیل - سرچم و راه‌آهن اردبیل - میانه و خطر دسترسی آسان شکارچیان به پناهگاه وحوش، ضرورت توجه ویژه به این منطقه را دوچندان کرده است.
به گفته سرپرست اداره کل حفاظت محیط زیست استان اردبیل با پیگیری‌های صورت‌گرفته، در سال ۱۴۰۲ بخشی از منطقه به مساحت ۱۰ هزار و ۲۸۲ هکتار طی مصوبه شورای‌عالی حفاظت محیط زیست کشور به عنوان «منطقه حفاظت‌شده» به ثبت رسید تا سطح حفاظت از آن افزایش یابد.
فراموش نکنیم که موقعیت خاص جغرافیایی و کوهستانی مشکول، متأثر از اقلیم ایرانی - تورانی و مجاورت با دره قزل‌اوزن و دشت فیروزآباد، موجب تنوع اقلیمی و بیولوژیکی بی‌نظیری در آن شده است.
اقلیم یاد شده به حدی مهم است که گرمای طاقت‌فرسای دره قزل‌اوزن در تابستان و سرمای طولانی‌مدت و برف‌گیر بودن کوهستان، منابع آبی پایدار و تنوع زیستی منحصربه‌فردی را برای دربند مشکول ایجاد کرده است.
کارشناس روابط عمومی اداره کل حفاظت محیط زیست استان اردبیل پوشش گیاهی منطقه دربند مشکول را تحت تأثیر اقلیم مدیترانه‌ای، خزری و ایرانی - تورانی و شامل درختان و درختچه‌های جنگلی نظیر بلوط، زبان گنجشک، ارس، سیاه‌تلو، بنه، آلوچه و ازگیل وحشی، و گونه‌های مرتعی متنوعی چون گون، زرشک، گل‌گاوزبان، شیرین‌بیان، بومادران، آویشن و سیر کوهی اعلام کرد.
قربان بدل زاده افزود: دربند مشکول زیستگاه مهمی برای حیات وحش جانوری است و گونه‌های شاخصی همچون پلنگ، خرس قهوه‌ای، سیاه‌گوش، کل و بز، کفتار، عقاب طلایی، دال سیاه، و انواع خزندگان و پرندگان بومی را در خود جای داده است و صیانت از این سرمایه طبیعی، عزم همگانی و تلاش مستمر را می‌طلبد.
منطقه حفاظت‌شده مغان؛ کانون احیای آهو
منطقه حفاظت‌شده مغان؛ کانون احیای آهومنطقه حفاظت شده مغان در شمال استان اردبیل علاوه بر زیبایی های خاص و گستره تماشایی در نوار مرزی استان، به عنوان سایت پرورش و تکثیر آهوی مغان نیز شناخته می شود و اشتهار آهوی مغان (مغانا جیران) در فرهنگ و ادبیات فولکلور، بر ارج و اهمیت منطقه حفاظت شده مغان افزوده است.
سرپرست اداره کل حفاظت محیط زیست استان اردبیل با اشاره به اهمیت مناطق شمالی استان، به ویژگی‌های منطقه حفاظت‌شده مغان پرداخت و گفت: این منطقه در مصوبه دور سوم سفرهای استانی هیئت دولت به‌منظور احیای گونه آهو در دشت مغان، طی مصوبه شماره ۳۵۰ شورای‌عالی حفاظت محیط زیست کشور در سال ۱۳۹۰ به تصویب رسید.
به گفته خداپرست محدوده مذکور با ۳۵ هزار هکتار مساحت و با ارتفاع متوسط ۵۵۰ متر از سطح دریاهای آزاد، در شمال استان اردبیل، جنوب غرب شهرستان پارس‌آباد و جنوب شرقی بخش اصلاندوز واقع شده است.
آهوان مغان که در ۵۰ سال اخیر منقرض شده بودند، در سال‌های اخیر در طبیعت منطقه مغان رهاسازی شده اند و در زیستگاه طبیعی زندگی می‌کنند.
این محدوده که برای استقرار موقت و دائم و تکثیر و احیای گونه آهوی مغان در نظر گرفته شده، در فاصله ۱۳۹ کیلومتری شهر اردبیل (فاصله هوایی)، ۴۰ کیلومتری پارس‌آباد، ۱۵ کیلومتری اصلاندوز، ۲۳ کیلومتری جعفرآباد و ۶.۸ کیلومتری منطقه شکار ممنوع مرزی قرار دارد و نقش مهمی در توسعه و حفظ تنوع زیستی منطقه ایفا می‌کند.
سرپرست اداره کل حفاظت محیط زیست استان اردبیل اظهار کرد: آهوان مغان که در ۵۰ سال اخیر منقرض شده بودند، در سال‌های اخیر در طبیعت منطقه مغان رهاسازی شده اند و در زیستگاه طبیعی زندگی می‌کنند و منطقه حفاظت شده مغان از بهترین سایت‌های سازگار با محیط زیست برای احیای این گونه در کشور است.
خداپرست با اشاره به اینکه تهدید همچنان پابرجاست و وسوسه شکارچیان افول نکرده است، از مردم، دوستداران طبیعت و جوامع محلی خواست، نگذارند زیبایی بیش از حد این گونه جانوری بلای جانش شود و گرفتار زخم‌های بی‌تدبیری و نابودی گردد.
وی این خبر را نیز داد که ۱۳ پاسگاه محیط بانی استان اردبیل به تجهیزات نظارتی نوین مجهز شده است و مراقبت از مناطق تحت مدیریت از این پس با دقت و ظرافت بیشتری صورت خواهد گرفت.
کارشناس روابط عمومی اداره کل حفاظت محیط زیست استان اردبیل گفت: اداره کل حفاظت محیط زیست استان اردبیل در سال ۱۳۸۹ با ثبت منطقه حفاظت شده مغان و فنس‌کشی محدوده‌ای به مساحت حدود ۲۴ هکتار در نزدیکی روستای "علملو" شهرستان های پارس‌آباد و اصلاندوز به انتقال تعدادی آهو از دشت سهرین استان زنجان اقدام و به صورت نیمه‌طبیعی، احیای آهوی دشت مغان را آغاز کرد.
بدل زاده با بیان اینکه در آن سال ۶ راس آهو به سایت احیا و تکثیر مغان انتقال داده شد، گفت: در تیرماه سال ۱۴۰۱ با رهاسازی تعداد ۱۹ راس آهو، گام نهایی برای احیای این گونه منحصر به فرد برداشته شد و امسال نیز سه راس دیگر به آهوان مغان اضافه شده است.
استان اردبیل به دلیل شرایط خاص اقلیمی و جغرافیایی ۳۵۳ گونه جانوری اعم از پرندگان، جانوران وحشی، دوزیستان، ماهیان و مارها را در اکوسیستم‌های آبی و خشکی خود جای داده است.
استان اردبیل با جمعیتی افزون بر یک میلیون و ۳۰۰ هزار نفر و ۱۲ شهرستان در شمال‌غربی ایران و همجوار با استان‌های آذربایجان‌شرقی، زنجان، گیلان و کشور جمهوری آذربایجان قرار دارد.