ندای لرستان - سلامت نیوز / به گزارش سلامت نیوز به نقل از cnn، کمبود آهن یکی از شایع‌ترین کمبودهای ریزمغذی در جهان است و می‌تواند ماه‌ها یا حتی سال‌ها پیش از تشخیص، علائمی مانند خستگی، ضعف و مه‌آلودگی ذهنی ایجاد کند. در حالی که برخی کاربران شبکه‌های اجتماعی با اصطلاح «چهره فریتین» تلاش می‌کنند کمبود آهن را از روی رنگ‌پریدگی، تیرگی زیر چشم و ریزش مو تشخیص دهند، متخصصان تأکید می‌کنند که تشخیص این وضعیت به آزمایش خون نیاز دارد.
بر اساس اعلام انجمن آمریکایی هماتولوژی، کمبود آهن از سایر کمبودهای ریزمغذی شایع‌تر است. طبق یک مطالعه در سال ۲۰۲۴، نزدیک به یک‌سوم بزرگسالان در ایالات متحده ممکن است با کمبود آهن مواجه باشند. همچنین، غربالگری‌های معمول در کودکان و زنان باردار که در معرض خطر بیشتری قرار دارند، ممکن است بیش از ۷۰ درصد موارد کمبود آهن را شناسایی نکند.
در همین حال، برخی کاربران شبکه‌های اجتماعی بدون انجام آزمایش، تیرگی زیر چشم و رنگ‌پریدگی پوست را نشانه کمبود آهن می‌دانند و از اصطلاح «چهره فریتین» استفاده می‌کنند؛ اصطلاحی که به فریتین، پروتئین ذخیره‌کننده آهن در بدن، اشاره دارد.
دکتر آریلا مارشال، دانشیار پزشکی در دانشگاه مینه‌سوتا، می‌گوید کمبود آهن شایع است، اما اغلب به‌درستی شناسایی نمی‌شود. توصیه‌های تشخیصی جدید انجمن آمریکایی هماتولوژی که در ماه سپتامبر منتشر شدند، با هدف شناسایی زودهنگام این مشکل و فراهم کردن امکان درمان به‌موقع تدوین شده‌اند.
تفاوت کمبود آهن و کم‌خونی چیست؟
کم‌خونی وضعیتی است که در آن تعداد گلبول‌های قرمز خون یا میزان هموگلوبین برای انتقال اکسیژن به اندام‌ها و بافت‌های بدن کافی نیست. افراد مبتلا به کم‌خونی ممکن است خستگی، سرگیجه، تنگی نفس، تپش قلب، سردی دست‌وپا، رنگ‌پریدگی پوست، شکنندگی ناخن‌ها یا ریزش مو را تجربه کنند.
کمبود آهن یکی از علل شایع کم‌خونی است. آهن برای عملکرد مغز و عضلات ضروری است و بدن برای ساخت هموگلوبین، مولکولی که اکسیژن را در خون حمل می‌کند، به آن نیاز دارد. آهن در بدن به شکل ذخیره‌شده در پروتئین فریتین نگهداری می‌شود و هنگام تولید گلبول‌های قرمز جدید، برای ساخت هموگلوبین مورد استفاده قرار می‌گیرد. کاهش ذخایر آهن می‌تواند توانایی بدن برای تولید گلبول‌های قرمز را مختل کند و در نهایت به کم‌خونی منجر شود.
با این حال، کمبود آهن همیشه با کم‌خونی همراه نیست. فرد ممکن است ذخایر آهن پایینی داشته باشد و در عین حال، سطح هموگلوبین و شمار گلبول‌های قرمزش همچنان طبیعی باشد. در چنین شرایطی نیز علائمی مشابه کم‌خونی بروز می‌کنند.
کمبود آهن همچنین می‌تواند با سندرم پای بی‌قرار و پیکا همراه باشد؛ اختلالی که در آن فرد میل به خوردن مواد غیرخوراکی، مانند یخ یا خاک، پیدا می‌کند. پزشکان هنوز علت دقیق این ارتباط را نمی‌دانند.
مارشال می‌گوید این تصور که کمبود آهن بدون کم‌خونی نمی‌تواند علامتی ایجاد کند، یک باور نادرست رایج است و باید اصلاح شود.
آزمایش‌های معمول خون که تعداد گلبول‌های قرمز را بررسی می‌کنند، لزوماً کمبود آهن را در مراحل اولیه، پیش از بروز کم‌خونی، نشان نمی‌دهند.
دکتر ژاکلین پاورز، رئیس بخش هماتولوژی بیمارستان کودکان تگزاس و نویسنده اصلی دستورالعمل‌های سال ۲۰۲۶، می‌گوید علائم کمبود آهن ممکن است بسیار نامحسوس باشند یا به مشکلات متعدد دیگری نسبت داده شوند. به همین دلیل، پزشکان همیشه به بررسی آزمایش‌های مربوط به آهن فکر نمی‌کنند.
دستورالعمل‌های جدید برای تشخیص کمبود آهن چه می‌گویند؟
اندازه‌گیری مستقیم آهن خون به‌تنهایی روش دقیقی برای تشخیص کمبود آهن نیست؛ زیرا میزان آن بسته به غذایی که فرد خورده و فاصله زمانی از آخرین وعده غذایی تغییر می‌کند. به گفته پاورز، آزمایش فریتین معیار اصلی ارزیابی ذخایر آهن بدن است.
با این حال، تا پیش از انتشار توصیه‌های جدید، آستانه واحد و مورد توافقی برای تعیین کمبود آهن وجود نداشت.
سازمان جهانی بهداشت، غلظت فریتین کمتر از ۱۵ نانوگرم در میلی‌لیتر را برای تشخیص کمبود آهن در کودکان سن مدرسه و بزرگسالان پیشنهاد کرده است. با این حال، برخی پژوهشگران معتقدند این آستانه پایین ممکن است افرادی را که ذخایر آهنشان بیشتر از این مقدار، اما همچنان ناکافی است، شناسایی نکند.
برخی آزمایشگاه‌ها نیز از آستانه‌های پایین‌تری استفاده می‌کنند؛ در نتیجه، ممکن است نتیجه آزمایش بعضی افراد طبیعی گزارش شود، حتی اگر ذخایر آهن آن‌ها بسیار پایین باشد.
بر اساس دستورالعمل جدید انجمن آمریکایی هماتولوژی، آستانه‌های پیشنهادی برای تشخیص کمبود آهن عبارت‌اند از:
کودکان: سطح فریتین ۲۰ نانوگرم در میلی‌لیتر یا کمتر.
بیشتر بزرگسالان: سطح فریتین ۳۰ نانوگرم در میلی‌لیتر یا کمتر.
افراد دارای خون‌ریزی شدید قاعدگی یا سایر عوامل خطر: سطح فریتین ۵۰ نانوگرم در میلی‌لیتر یا کمتر. رژیم غذایی وگان و مصرف طولانی‌مدت داروهای ضداسید برای رفلاکس معده از جمله عوامل خطر ذکرشده هستند.
بزرگسالان مبتلا به بیماری‌ها یا شرایط التهابی: آستانه پیشنهادی ۱۰۰ نانوگرم در میلی‌لیتر است و انجام آزمایش تکمیلی اشباع ترانسفرین نیز توصیه می‌شود.
این آستانه‌ها توصیه‌های تشخیصی هستند و تفسیر نتیجه آزمایش باید با توجه به شرایط فرد و نظر پزشک انجام شود.
پاورز می‌گوید یکی از اهداف این دستورالعمل‌ها، تأکید بر اهمیت بررسی کمبود آهن، چه در افراد مبتلا به کم‌خونی و چه در افرادی که کم‌خونی ندارند، است؛ زیرا با مداخله به‌موقع می‌توان علائم را کاهش داد و از بروز برخی عوارض بعدی پیشگیری کرد.
چه کسانی باید از نظر کمبود آهن بررسی شوند؟
علائم کمبود آهن دامنه گسترده‌ای دارند؛ از خستگی و ضعف گرفته تا مه‌آلودگی ذهنی و میل به جویدن موادی مانند یخ. به گفته مارشال، ممکن است فرد همه این علائم را داشته باشد، تنها یکی از آن‌ها را تجربه کند یا حتی هیچ علامت مشخصی نداشته باشد.
در شبکه‌های اجتماعی، رنگ‌پریدگی پوست، ریزش مو و خشکی پوست به‌عنوان نشانه‌های «چهره فریتین» معرفی می‌شوند؛ اما پاورز و مارشال معتقدند نمی‌توان صرفاً با مشاهده چهره یا بررسی یک عکس سلفی، کمبود آهن را تشخیص داد.
اگرچه برخی افراد به دلیل رژیم‌های غذایی محدودکننده ممکن است آهن کافی دریافت نکنند، مارشال می‌گوید در ایالات متحده، علت کمبود آهن معمولاً صرفاً دریافت ناکافی آهن از غذا نیست. از علل مهم‌تر می‌توان به خون‌ریزی و بیماری‌های دستگاه گوارش اشاره کرد.
زنان به دلیل از دست دادن خون در دوران قاعدگی، بیشتر از مردان در معرض کمبود آهن قرار دارند. این خطر در زنانی که خون‌ریزی قاعدگی شدید دارند، بیشتر است.
کودکان و زنان باردار نیز به دلیل نیاز بالای بدن به آهن در دوران رشد و تکامل، در گروه‌های پرخطر قرار می‌گیرند. پاورز می‌گوید شیوع کمبود آهن در دوران بارداری با پیشرفت هر سه‌ماهه افزایش می‌یابد.
افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن گوارشی، از جمله سندرم روده تحریک‌پذیر و بیماری سلیاک، ممکن است نتوانند آهن دریافتی از غذا را به‌خوبی جذب کنند. خون‌ریزی دستگاه گوارش نیز می‌تواند باعث کمبود آهن شود و گاهی نشانه اولیه سرطان روده بزرگ باشد.
ورزشکاران استقامتی نیز به دلیل نیاز بیشتر به آهن، در معرض خطر کمبود این ماده معدنی قرار دارند. کاهش توانایی انجام تمرین‌هایی که فرد پیش‌تر به‌راحتی انجام می‌داد، می‌تواند یکی از نشانه‌های این مشکل باشد.
پاورز می‌گوید اگر فرد تغذیه مناسبی دارد، خواب کافی دارد و سایر اصول مرتبط با سلامت را رعایت می‌کند، اما همچنان به‌شدت خسته است، بررسی سطح فریتین می‌تواند منطقی باشد. این آزمایش ساده است و در صورت تشخیص کمبود آهن، راهکارهای درمانی در دسترس هستند.
مصرف مکمل‌های خوراکی آهن می‌تواند طی چند هفته تا چند ماه به بهبود علائم کمک کند. با این حال، مارشال تأکید می‌کند که درمان نباید صرفاً به مصرف مکمل محدود شود؛ پزشک باید علت اصلی کاهش ذخایر آهن را نیز بررسی کند تا در صورت وجود خون‌ریزی یا بیماری زمینه‌ای، مشکل شناسایی و درمان شود.