ندای لرستان - اکو ایران / متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
ایالات متحده سعی کرده حملات جدید و تنشها در تنگه هرمز را به وضعیت عادی جدید تبدیل کند، اما ایران تلاش میکند تا این اتفاق رخ ندهد.
بازار ![]()
درگیری روز چهارشنبه میان ایایلات متحده و ایران بار دیگر خطر فروپاشی آتشبس لرزان را گوشزد کرد. اگر چه نوع واکنش گستردهتر تهران به اقدامات ایالات متحده آمادگی طرفها را برای سناریوهای وخیمتر نشان میدهد، با این حال برخی تحلیلگران درگیریهای اخیر را گامی به سوی کاهش تنشها تفسیر میکنند.
بار دیگر تبادل آتش در میانه آتشبس؛ بازنگری در تعامل دیپلماتیک؟
به نوشته خبرگزاری رویترز، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز چهارشنبه اعلام کرد در تلافی حملات آمریکا به اهداف ایرانی در اطراف تنگه هرمز، حملات موشکی و پهپادی به پایگاههای نظامی آمریکا در اردن، کویت و بحرین انجام داده است. این تبادل آتش، پس از آن صورت گرفت که دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، ادعا کرد ایران یک هلیکوپتر آپاچی آمریکایی را در نزدیکی تنگه هرمز سرنگون کرده است. ارتش ایالات متحده اعلام کرد که این هلیکوپتر حدود ساعت ۳ بامداد سهشنبهدر آبهای سواحل عمان هنگام گشتزنی سقوط کرد و افزود که یک پهپاد سطحی نیروی دریایی خدمه را پیدا و نجات داده است. اما یک منبع نظامی ایرانی گفته که در ۲۴ ساعت گذشته هیچ عملیات هوایی تهاجمی در تنگه هرمز انجام نشده است. تبادل آتش اخیر یکی از مهمترین تشدید تنشها از زمان توافق آتشبس واشنگتن و تهران در ماه آوریل است. ترامپ روز سهشنبه به ایبیسی نیوز گفت: «من معتقدم پاسخ باید بسیار قوی و قدرتمند باشد و پاسخ ما نیز همین است».
گفته یک مقام ارشد آمریکایی، ایالات متحده سه موج حمله انجام داد و پدافند هوایی، ایستگاههای کنترل زمینی و سایتهای رادار نظارتی ایران را هدف قرار داده و آن را «پاسخی متناسب» به سرنگونی هلیکوپتر یاد شده توصیف کرد. این درگیری، تنها چند روز پس از تبادل آتش ایران و اسرائیل که برای اولین بار از زمان آتشبس رخ داده بود، تردیدهای تازهای را در مورد چشمانداز توافقی که به جنگ پایان دهد، ایجاد کرد. سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران گفته در پی «نقض مکرر آتشبس» تهران در تعامل دیپلماتیک خود با واشنگتن «بازنگری» خواهد کرد. به گفته اسماعیل بقایی: «هر فرآیند دیپلماتیکی نیاز به یک محیط پایدار دارد«.
حملات ایالات متحده حدود چهار ساعت طول کشید و به ادعای یک مقام آمریکایی، نزدیک به ۲۰ هدف ایرانی مورد اصابت قرار گرفت. سپاه پاسداران اعلام کرده که جزیره قشم و شهر بندری سیریک مورد حمله قرار گرفتهاند. رسانهها همچنین از انفجارهایی در بندرعباس و در نزدیکی جاسک در ورودی تنگه هرمز خبر دادند. در مقابل ایران پایگاههای آمریکایی را هدف قرار داد. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که در پاسخ به «تجاوز جدید آمریکا» با پهپاد و موشک به پایگاههای آمریکا در بحرین، کویت و اردن حمله کرده است. سپاه پاسداران اعلام کرد به چهار محل، در پایگاه الازرق آمریکا در اردن، از جمله آشیانههای جنگندههای اف-۳۵ و یک مرکز فرماندهی و کنترل، موشکهای دوربرد شلیک کرده و آماده است تا به هرگونه اقدام بیشتر آمریکا پاسخی «کوبنده و قاطع» بدهد.
وقتی تصمیم ترامپ عوض میشود
مقامات آمریکایی به روزنامه والاستریت ژورنال گفتهاند که پس از حادثه سقوز هلیکوپتر، ترامپ در ابتدا در مورد لزوم اقدام تلافیجویانه علیه ایران متقاعد نشده بود. او صبح رئز سهشنبه در تماس تلفنی با وال استریت ژورنال، این حادثه را کماهمیت جلوه داد - گفت که «مسئله مهمی نبود» - و تأکید کرد که خلبانان این هواگرد آسیب جدی ندیدهاند. با این حال، پس از توصیه به اقدام نظامی از سوی پیت هگست، وزیر دفاع ایالات متحده و ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش، در یک جلسه توجیهی در کاخ سفید، ترامپ نظر خود را تغییر داد.
اگر چه مقامات ایرانی هدف گرفتن عمدی این هواگرد را رد کردهاند، مقامات آمریکایی گفتهاند این حمله، چه عمدی و یا غیرعمدی باشد، شایسته پاسخ است. با این همه، به نظر میرسد ترامپ تمایلی به بازگشت به یک کمپین بمباران گسترده ندارد -هر چند پیش به دستیارانش گفته در صورت کشته شدن نیروهای آمریکایی، شروع مجدد جنگ تمام عیار را در نظر خواهد گرفت. سقوط آپاچی مذکور دلالت بر خطرات درگیری در حال وقوع و مخاطرات ماموریتهای نجات را نشان میدهد.
به گفته کاپیتان تیم هاوکینز، سخنگوی فرماندهی مرکزی، خدمه آپاچی دو ساعت در آب در تاریکی هوا گذراندند تا شهپاد نجات رسید. یکی از مقامات ارشد آمریکایی فرار خدمه از هواپیمای سرنگون شده را لحظه «دست خدا» توصیف کرد. سنتکام اعلام کرد که در حالی که پهپادهای MQ-9 Reaper و جنگندههای جت آمریکایی در بالای سرشان پوشش ایجاد میکردند، خدمه توسط شناور بدون سرنشین با کنترل از راه دور نجات یافتند. هاوکینز گفت که آنها سپس از عرشه شهپاد به یک هلیکوپتر نجات منتقل شدند. هاوکینز گفت: «ما این سناریو را در تمرینات تمرین کردهایم، اما نه لزوماً به این شکل».
شهپاد مذکور بخشی از اولین واحد عملیاتی هوش مصنوعی و شهپادی نیروی دریایی آمریکایی است که با نام Task Force 59 شناخته میشود که در سال 2021 راهاندازی شد. به گفته کاپیتان بازنشسته نیروی دریایی، کالین کوریدان، که رهبری گروه ضربت ۵۹ را در زمان شروع ارسال قایقهای بدون سرنشین از طریق تنگه بر عهده داشت، نیروی دریایی «سالها صرف اثبات این کرده است که میتوان به سیستمهای بدون سرنشین در یکی از پیچیدهترین و مهمترین آبراههای جهان اعتماد کرد. دیدن اینکه این قابلیت اکنون به یک عملیات نجات در دنیای واقعی کمک میکند، نشان میدهد که فناوری و اپراتورها تا چه حد پیشرفت کردهاند».
از دست دادن هلیکوپتر تهاجمی ایالات متحده، فهرست هواپیماهای آمریکایی که در طول جنگ با ایران بر اثر حوادث و آتش دشمن نابود شدهاند را طولانیتر میکند - از جمله چهار جنگنده جت F-15E Strike Eagle که سه فروند از آنها به دلیل آتش خودی بر فراز کویت سقوط کردند. هلیکوپترهای چابک آپاچی نقش کلیدی در این درگیری، از جمله رویارویی بین ایالات متحده و ایران در دریا، ایفا کردهاند. هلیکوپتری که غروب روز دوشنبه سقوط کرد، به تیپ هوایی رزمی لشکر ۸۲ هوابرد اختصاص داشت که در گشتزنیهای تنگه مشارکت داشته است. حسابرس موقت پنتاگون در ماه می به اعضای کنگره شهادت داد که هزینه عملیات نظامی در این جنگ تقریباً به ۲۹ میلیارد دلار افزایش یافته است.
احیای بازدارندگی با تشدید تنش؟
تبادل آتش نگرانیها از بابت تشدید تنشها را افزایش داده است. به نوشتهی زین بصراوی، گزارشگر الجزیره در دوحه، واکنش تلافیجویانه ایران این بار به اردن هم گسترش یافته و ورود اردن به این ماجرا قطعاً نشان دهنده نوعی گسترش دامنه حمله ایران است. و این در حالی است که ما حداقل برای سومین شاهد هدف قرار گرفتن کویت و بحرین بودهایم. بنابراین تهران نشان میدهد که آماده مقابله با گسترش تنشی است که صرفاً مقطعی نیست. و این میتواند منجر به بازگشت به یک درگیری پویاتر و مداومتر شود.
از سوی دیگر، عباس اصلانی، تحلیلگر مسائل سیاسی، به الجزیره گفته که ایران نمیخواهد سطح فعلی تنشها، از جمله در تنگه هرمز و لبنان، به «وضعیت عادی جدید» تبدیل شود. اصلانی به الجزیره گفت: «ایران فکر میکند که وضع موجود فعلی میتواند هزینههای خاص خود را داشته باشد. ایالات متحده سعی کرده است حملات جدید و تنشها در تنگه هرمز را به وضعیت عادی جدید تبدیل کند. اما ایران میخواهد مطمئن شود که این اتفاق نخواهد افتاد. بنابراین به همین دلیل است که ایران میخواهد سطح تنشها را افزایش دهد تا از موضع بازدارندگی احیا شده در برابر هرگونه حمله نظامی آمریکا ظاهر شود».
الگوی در حال اجرا؛ تشدید یا کاهش تنش
تریتا پارسی، معاون اجرایی موسسه کوینسی برای حکمرانی مسئولانه هم به الجزیره گفته ایران در تلاش است تا «به طور متناسب، اما بسیار شدید و سریع در برابر هرگونه حمله آمریکایی» پاسخ دهد، زیرا در غیر این صورت، یک روال جدید ایجاد میشود، روالی که در آن ایالات متحده میتواند با مصونیت کم و بیش به ایران حمله کند. او به الجزیره گفت: «ایرانیها تلاش میکنند تا روشن کنند که به هر حملهای به آنها، صرف نظر از اندازه و دامنه آن، پاسخ داده خواهد شد». او افزود: «البته، اکنون، اینکه آیا آنها به دنبال تشدید اوضاع هستند یا کاهش تنش، هنوز مشخص نیست و این موضوع تا حد زیادی با نحوه تنظیم پاسخ آنها با حمله به این پایگاههای آمریکایی سنجیده خواهد شد».
محمد وال، گزارشگر الجزیره هم معتقدست ایرانیها در ارسال پیام خود نیت خود مبنی بر بیپاسخ نگذاشتن هیچ «تجاوز» یا حملهای به خاک یا قلمرو خود بسیار واضح بودهاند. مقامات سیاسی و منابع نظامی از پیش گفته بودند هر اقدامی را تلافی خواهند کرد. این معادلهای است که ایرانیها میخواستند با آمریکاییها و همچنین با اسرائیلیها حفظ کنند و بگویند اگر آنها به هیچ حملهای پاسخ ندهند، این پیام ضعف را به دشمنانشان خواهد فرستاد، به این معنی که آن دشمنان سعی خواهند کرد بر آسمان ایران تسلط پیدا کنند و همان کاری را که در لبنان و غزه انجام میدهند، در ایران نیز انجام خواهند داد. ایران معتقد است که آنچه را که برای دفاع از خود و زنده نگه داشتن این معادله بازدارندگی لازم است، در اختیار دارد و البته آمریکاییها و اسرائیلیها در تلاشند تا آن را بشکنند. این الگو فعلا در حال اجراست، و از ابتدای این جنگ نیز چنین بوده که وقتی ایرانیها به وضوح در مورد تلافی صحبت میکنند، و وقتی تهدید به انجام آن میکنند، آن را انجام میدهند.
با این همه، مارک کیمیت، ژنرال بازنشسته آمریکایی و دستیار سابق وزیر امور خارجه در امور سیاسی-نظامی، به الجزیره گفته که درگیریهای اخیر ممکن است نشان دهنده کاهش تنش و نه تشدید درگیری بین آمریکا و ایران باشد. او گفت: «من در حال حاضر به این موضوع به عنوان یک تنشزدایی نگاه میکنم، نه به عنوان یک تشدید تنش». به باور کیمیت، از نگاه واشنگتن ضروری بود که نشان دهد سرنگونی یک هلیکوپتر آمریکایی «قابل قبول نخواهد بود». او افزود که تلافیجویی ایران «به شیوهای نه چندان قابل توسعه» انجام شد و بنابراین باید امیدوار باشیم که به جای تشدید، در واقع شاهد کاهش تنش باشیم، تا بتوانیم به دیپلماسی برگردیم.