ندای لرستان - در حال خواندن یک گزارش هستید و سعی میکنید تمرکز کنید. اتاق ساکت است. اما با وجود تمام تلاشتان برای تمرکز یک تکه ملودی، یا همان «کِرْم گوش»، مدام در سرتان میچرخد و نمیدانید چطور میتوانید از دستش خلاص شوید.
پژوهشها نشان میدهد بیشتر مردم مرتب دچار کرم گوش میشوند و این پدیده در میان افرادی که زیاد موسیقی گوش میدهند شایعتر است.
یک مطالعه در فنلاند نشان داده بیش از ۹۰٪ مردم دستکم هفتهای یکبار و حدود ۶۰٪ هر روز آن را تجربه میکنند.
اما چرا مغز شما اصرار دارد وقتی میخواهید ذهنتان را خالی کنید، یا بیهیچ دلیل خاصی در طول روز تکههایی از یک آهنگ را به شما تحمیل کند؟
چه چیزی یک آهنگ را به «کرمگوش» تبدیل میکند؟
یک آهنگ زمانی بیشتر به کرم گوش تبدیل میشود که آن را زیاد یا اخیرا شنیده باشید.
در یک مطالعه در سال ۲۰۱۵، محققان آهنگی ناآشنا را دو بار یا شش بار برای شرکتکنندگان پخش کردیم و سپس در سه روز بعدی، در زمانهای تصادفی از آنها پرسیدند آیا آهنگ در ذهنشان گیر کرده است یا نه.
حدود یکسوم شرکتکنندگان گفتند که در همان لحظه یک کرم گوش را تجربه میکنند. همچنین پژوهشگران دریافتند کرم گوش مربوط به آهنگهای آزمایشی زمانی شایعتر بود که افراد آن آهنگ را ششبار شنیده بودند، و بیشترین بروز آن در روز بعد اتفاق میافتاد.
در مغز چه میگذرد؟
پژوهشها نشان میدهد عملکرد مغز وقتی موسیقی واقعی میشنویم و وقتی تصویرسازی ذهنی موسیقایی (مثل کرمگوش) را تجربه میکنیم، بهطور کلی مشابه است. «تصویرسازی» به این معناست که این صدا واقعا شنیده نمیشود، بلکه در ذهن ماست.
اما به نظر میرسد بخشی از مغز به نام قشر ارتباطی شنوایی (که وظایف پیچیدهتری در پردازش موسیقی دارد) در تجربه کرم گوش نقش بزرگتری نسبت به قشر شنوایی اولیه (که بیشتر وظایف پایهای را انجام میدهد) دارد.
کرمگوش در تبلیغ یک کنسرت در آلمان Evergreen68/Wikipedia
یافته جالب دیگر مربوط به افرادی است که دچار «آموزیا مادرزادی» هستند؛ وضعیتی که باعث میشود پردازش موسیقی برایشان دشوار باشد.
آنها معمولا در تشخیص ناهماهنگی صدا یا به خاطر سپردن ملودیهایی که تازه شنیدهاند مشکل دارند. با این حال پژوهشها نشان دادهاند که این افراد هم کرم گوش را تجربه میکنند، هرچند کمتر.
کرم گوش چه ربطی به حافظه دارد؟
زمانی که کرمگوشها را تجربه میکنیم، آنها وارد بخشی از ساختار شناختی ما به نام «حافظه کاری» میشوند. از حافظه کاری زمانی استفاده میکنیم که باید چیزی را که کسی همین الان گفته به خاطر بسپاریم یا وقتی در ذهنمان محاسبات انجام میدهیم.
پژوهشگران استرالیایی دریافتند افرادی که هنگام انجام تکالیف حافظه کاری دچار کرم گوش هستند، در یادآوری دقیق اطلاعات ضعیفتر عمل میکنند. یعنی کرم گوش فضای حافظه کاری را اشغال میکند.
در مطالعهای دیگر، همان پژوهشگران دریافتند هرچه افراد با آهنگ آشناتر باشند، احتمال اینکه آن آهنگ به کرم گوش تبدیل شود و در حافظه کاری اختلال ایجاد کند بیشتر است.
پس کارکرد کرم گوش چیست؟
هرچند آنهایی که دوستشان نداریم آزاردهندهاند و بیشتر به چشم میآیند، اما پژوهشها نشان میدهد اغلب کرمگوشها تجربهای نسبتا خوشایند هستند.
پژوهشگران آلمانی استدلال کردهاند که کرم گوش نوعی واکنش شبیه «علائم ترک موسیقی» است؛ یعنی گاهی میخواهیم به موسیقی گوش دهیم اما نمیتوانیم و کرم گوش نوعی جایگزین ذهنی است.
کرم گوش میتواند مانع از تمرکز شود عکس: کانوا
پژوهشگران بریتانیایی نیز نشان دادهاند که کرمگوشها بازتابی از همان دلایلی هستند که افراد موسیقی گوش میدهند. مثلا اگر کسی معمولاً برای هیجانگرفتن موسیقی گوش میدهد، کرمگوشهایش هم اغلب آهنگهای هیجانانگیز خواهد بود.
کرمگوشها میتوانند برای افرادی که دچار اختلال وسواس فکری ـ عملی هستند، مشکلساز شوند، زیرا آنها بهطور کلی افکار ناخواسته زیادی دارند. کرم گوش هم میتواند به یکی از این افکار مزاحم تبدیل شود.
چگونه از شر یک کرم گوش مزاحم خلاص شویم؟
برخی پژوهشگران بریتانیایی گفتهاند جویدن آدامس راهحلی عجیب، اما مؤثر است.
اگر کرم گوش حافظه کاری را اشغال کرده باشد این موضوع منطقی است، چون بخشی از حافظه ما با «صدای درونی» اداره میشود و این فرآیند شامل استفاده از ماهیچههای گلو برای «زیرلب گفتن ذهنی» است.
پس اگر با جویدن آدامس ماهیچههای گلو درگیر شوند، ممکن است چرخه تکراری کرم گوش را مختل کرده و متوقف کند. اگر کرم گوش اذیتتان میکند، ارزش امتحانکردن را دارد.
همچنین میتوانید به چیزی دیگر گوش دهید؛ چون معمولا هنگام گوشدادن به موسیقی دیگر دچار کرم گوش نمیشویم. البته ممکن است بعدا همان آهنگ جدید تبدیل به کرم گوش شود.
با این حال شواهد کمی وجود دارد که گوشدادن به آهنگ کامل باعث از بین رفتن کرم گوش شود. در واقع پژوهشها نشان میدهند گوشدادن دوباره به آهنگ، احتمال گیرکردنش در ذهن را بیشتر هم میکند.