ندای لرستان - خراسان /نرخ ارز درشرایطی رو به فزونی نهاده که انتظارات نقش پیشران آن را ایفا می کند. بانک مرکزی نیز بستن راه های خروج سرمایه وتجهیزمنابع ارزی برای ماه های پایانی سال را هدف گرفته است.
بازار ارز درروزهای اخیرباردیگردر مسیر افزایشی قرارگرفته و ارقام جدیدی ازجمله سطوح ۲۷۰ هزارتومانی را ثبت کرده است. اما درشرایطی که تحلیل‌های سطحی سناریوهایی نظیراقدام دولت برای جبران کسری بودجه با استفاده از رشد نرخ ارز و یا شرایط خاص انسداد درآمدهای نفتی را مطرح کرده اند، واکاوی لایه‌های زیرین بازار نشان می‌دهدکه ماجراکاملاًمتفاوت است. به طوری که باید موتورمحرک اصلی این جهش را، نه متغیرهای بنیادین،بلکه «شعله‌ورشدن انتظارات تورمی» و «فعال شدن جریان خروج سرمایه» دانست. میلاد سالمی کارشناس مسائل اقتصادی درگفت وگو با خراسان، ابعاد ناگفته بازار ارز، دلایل جهش انتظارات کنونی،واقعیت نفت روی آب،پازل استراتژی بانک مرکزی وچشم‌انداز پیش‌رو را تشریح کرده است.
صادرات و درآمدهای نفت به بن بست رسیده است؟
به گفته این کارشناس اقتصادی، درشرایطی که متغیرهای بنیادین اقتصاد درحال حاضرتحول خاصی را نشان نمی دهد، به وضوح می توان نقش انتظارات افزایش نرخ ارز را برشدت گرفتن خروج سرمایه ازجریان اقتصاد به اشکال گوناگون از جمله خرید دلار و طلا مشاهده کرد.
درحال حاضرتصورشکل‌گرفته دربین برخی فعالان بازار واقتصاد این است که تا دو ماه دیگر صادرات نفت روی آب و پتروشیمی به پایان می‌رسد وکشور با خلأ کامل ارزی مواجه خواهد شد؛ تصوری که منجر به فعال شدن زودهنگام تقاضای احتیاطی شده است.
دراین میان، ادعای اخیر وزیرخزانه داری امریکا مبنی برپایان نفت روی آب در هفته جاری نیز مورد توجه قرارگرفته است. ادعایی که کاملاً غیرواقعی است. چرا که شواهد وپیش بینی ها نشان می دهد ایران حداقل تا اواخرآبان ماه، نفت روی آب برای فروش به چین دراختیاردارد. این نفت دردوره توافق اسلام آباد ازتنگه هرمز خارج شده و نزدیک سواحل چین درحال تحویل و فروش به پالایشگاه های این کشوراست.
این صاحب‌نظربا تأکید بر این که گزاره عدم خرید نفت ازسوی چین بی‌اساس است، افزود: «امروز قیمت تحویل فیزیکی نفت به ۱۳۰ دلار رسیده و دراین سطوح قیمتی، نفت اساساً روی زمین نمی‌ماند؛ بنابراین حداقل تا پایان آبان به نظرنمی رسد ایران با مسئله فروش نفت روبرو باشد.»
افق صادرات پس از آبان و دوام جریان وصول منابع
دراین حال دونکته قابل توجه درخصوص صادرات نفت و وصول درآمدهای نفتی درمیان مدت وجود دارد:
کف صادراتی نیم‌میلیون بشکه‌ای: ازاواخر آبان به بعد، اگرچه احتمالا میزان فروش فیزیکی نفت کاهش معناداری خواهد یافت، اما برآوردها نشان می دهد که دربدترین سناریوها، صادرات نفت ازکف تاریخی خود دردوره تحریم های قبلی یعنی نیم‌میلیون بشکه درروزکمتر نخواهد شد.
استمراروصول درآمدهای ارزی:ازسوی دیگر حتی با فرض اتمام صادرات فیزیکی نفت روی آب درآبان‌ماه، وصول عواید وجریان درآمدهای نفتی متوقف نخواهد شد و ورود منابع ارزی حاصل ازفروش‌های پیشین پس ازآبان نیز به کشورکماکان ادامه خواهد داشت.
تلاطم در یک بازار به شدت کم عمق
ریشه رسیدن دلار به حوالی۲۷۰هزارتومان را باید درجهش تقاضای احتیاطی و سرمایه گذاری وخروج جدی سرمایه دانست. به دلیل شرایط محاصره، واردات کشورافتی حدوداً ۴۰ درصدی را تجربه کرده و به تبع آن عمق بازار ارزکاهش یافته است؛ دریک بازارکم‌عمق، با حجم معاملات اندک نیزقیمت‌ها به‌سرعت جابه‌جا می‌شوند؛ وضعیتی که کاملاً مشابه شرایط پاییز ۱۳۹۷ و تابستان ۱۳۹۹ است.
جراحی انتظارات در میانه جنگ با آمریکا
اما سوال مهم دیگر این است که چرا چنین انتظارات منفی دراوج جنگ وجود نداشت اما اکنون شکل گرفته است؟درپاسخ به این سوال،تفاوت راباید در«تعریف افق پایان (ددلاین)» دانست:
دردوران جنگ، با وجود فشارها، برداشت ذهنی فعالان اقتصادی این بود که شرایط موقت است؛ زیرا همه کشورهای منطقه تحت فشاربودند وایران نیزنفت صادر می‌کرد. این همگانی بودن فشار، سیگنال امکان‌پذیری توافق را به بازار می‌داد.
اما درشرایط فعلی، ادراک اقتصاد این است که سایرکشورها دروضعیت عادی به سرمی‌برند و فشارتنها بردوش ایران است و نفت ایران درمعرض توقف صادرات درآینده ای نزدیک قراردارد؛درنتیجه درغیاب یک ددلاین مشخص، این برداشت شکل می‌گیرد که گشایشی درکار نیست و خرید دلار درهر قیمتی سودآور است.
دراینجا یک مقایسه ساده بین بازده انتظاری دلار با صندوق های درآمد ثابت قابل توجه است. این کارشناس اقتصادی با بیان این که اگر مثلاً فرض شود نرخ دلار تا پایان سال ۳۰ هزارتومان معادل حدود ۱۰ درصد افزایش یابد، می گوید: این بازده با سود قطعی و بدون ریسک صندوق‌های درآمد ثابت درماه‌های باقی‌مانده تا پایان سال(که حدود۱۷درصد برآورد می‌شود) برابری نمی‌کند و نشان ازاین دارد که خریداران ارزدرنرخ‌های فعلی، درحال تحمل ریسک بسیار بالایی نسبت به بازدهی پیش‌رو می‌شوند.
استراتژی هوشمندانه بانک مرکزی:خالص خریدمثبت برای گردنه‌های آذر و بهمن
نکته قابل تامل دیگری که درحال حاضر وجود دارد، رویکرد کلی بانک مرکزی است. برخلاف تصورعمومی، داده‌ها نشان می‌دهد خالص خرید ارزتوسط این بانک ازپایان شهریورتا انتهای هفته اول مهر، مثبت بوده است. سه نکته مهم در اینجا وجود دارد:
تجهیز برای دو موعد حساس تجاری: بانک مرکزی پایان سال میلادی (پایان آذر) و پایان سال چینی (پایان بهمن) را که مواعد اصلی تسویه‌حساب‌های تجاری است پیش‌بینی کرده و درحال جمع‌آوری و تجمیع توان ارزی برای مدیریت بازار در آن دو مقطع کلیدی است.
انتخاب رشدتدریجی به جای شوک ارزی:درشرایط تداوم محاصره، سیاست‌گذار با فرض افزایش نرخ ارز در ماه های آتی، سیاست رشد تدریجی و هدایت‌شده نرخ درشرایط کنونی را نسبت به مقابله جدی کنونی و درعوض روبروشدن دفعی با شوک‌های احتمالی ارز در ماه های آتی ترجیح داده است. این سیاست ضمن ایجاد فرصت بهتر برای تدبیرذخایر، از بروز تکانه های مخرب دراقتصاد نیزجلوگیری می کند.
سناریوی ریزش وریسک خریداران: البته موضوع قابل تامل دیگراینجاست که ممکن است فرض افزایش نرخ ارز که در بالا گفته شد، محقق نشود و ازآنجا که نرخ کنونی با هیچ متغیر بنیادینی همخوانی ندارد، در صورت بروز هرگونه گشایش و بهبود انتظارات، بازار پتانسیل ریزش شدید خواهد داشت وخریداران دراین سقف‌های قیمتی ضررسنگینی خواهند داشت؛درآن حالت تنها هزینه پیش روی بانک مرکزی فرایند جذب مجدد (در اصطلاح فنی هدم نقدینگی) ریال‌هایی است که برای خرید ارز وارد اقتصاد کرده بود.
معمای حباب ۲ هزار تومانی درهم
سالمی البته به یک نشانه فنی مهم در روزهای اخیر که باید در ادامه شفاف شود، اشاره کرده و می گوید: تنها ابهام موجود، سبقت گرفتن نرخ درهم نسبت به اسکناس تهران با حبابی درحدود ۲ هزار تومان در روزهای اخیر است؛درحالی که پیش ازاین اسکناس تهران همواره جلوترحرکت می‌کرد. این وضعیت احتمال بروز یک اختلال مقطعی در حوزه درهم را تقویت می‌کند.
فعال سازی ابزارهای مقابله با خروج سرمایه
موضوع دیگری که در حال حاضر در راستای کاهش نوسانات و مقابله با انتظارات بر بازار ارز اهمیت دارد، برخی اقدامات اصلاحی بانک مرکزی برای مهار خروج سرمایه ازچرخه اقتصاد است. خبرگزاری فارس اعلام کرد بانک مرکزی قصد دارد حساب‌ها ودرگاه‌های ریالی برخی صرافی‌های رمزارزی رابه‌دلیل سفارش‌گذاری‌های مصنوعی در بازار تتر و ایجاد اختلال در قیمت‌گذاری تتر و بازار ارز مسدود کند.
اطلاعیه های بانک مرکزی درخصوص ممنوعیت بانک ها برای ارائه تسهیلات خرید ارز و طلا و رمز ارز و محدود کردن ساعات معاملات تتر و هم چنین اولتیماتوم مرکزاطلاعات مالی نسبت به جلوگیری از ادامه فعالیت صندوق‌های قرض‌الحسنه بدون مجوز بانک مرکزی ازجمله سیاست های اتخاذشده در روزهای اخیر است.