ندای لرستان - خرمآباد- تابستان برای کودکان مسجد امام حسین(ع) خرمآباد فقط فصل تعطیلی مدرسه نبود؛ مسجد این بار به کلاس درس، زمین ورزش، کارگاه مهارت و پاتوقی برای دوستی و تربیت تبدیل شد.
خبرگزاری مهر- گروه استانها: صدای خنده بچهها از حیاط مسجد میآید. یکی با عجله خودش را به کلاس میرساند، دیگری وسایل ورزشی را جابهجا میکند و چند کودک دیگر درباره برنامه بعدی با هم حرف میزنند. اینجا دیگر از آن سکوت معمول مسجد در ساعات غیرنماز خبری نیست؛ تابستان، مسجد را به پاتوقی برای کودکان و نوجوانان تبدیل کرده است.
برای بسیاری از کودکان، تابستان یعنی تعطیلی مدرسه و فراغت از درس و امتحان، اما در مسجد امام حسین(ع) شهر خرمآباد، این فراغت مسیر دیگری پیدا کرده است. کلاسهای آموزشی، فعالیتهای قرآنی، برنامههای ورزشی و فرهنگی در کنار دورهمیهای دوستانه، بخشی از برنامهای است که تلاش دارد اوقات فراغت کودکان و نوجوانان را از یک زمان خالی به فرصتی برای یادگیری و تجربه تبدیل کند.
یکی از کودکان حاضر در این برنامهها از تابستانی میگوید که برایش متفاوتتر از سالهای گذشته گذشته است؛ تابستانی که به گفته خودش با کلاسهای مختلف درسی، ورزشی، قرآنی و برنامههای فرهنگی همراه بوده و همین تنوع باعث شده روزهای تعطیل برایش شکل دیگری پیدا کند.
مسجدی که فقط برای نماز نیست
تصویر سنتی از مسجد، بیشتر با نماز جماعت، مراسم مذهبی و مناسبتهای دینی گره خورده است؛ اما در سالهای اخیر، بخشی از مساجد تلاش کردهاند در کنار کارکرد عبادی، نقش اجتماعی و تربیتی پررنگتری نیز ایفا کنند.
مسجد امام حسین(ع) خرمآباد نمونهای از همین رویکرد است؛ جایی که کودکان و نوجوانان در کنار برنامههای مذهبی، در کلاسهای مختلف حضور پیدا میکنند و بخشی از اوقات فراغت خود را در محیط مسجد میگذرانند.
این تغییر کارکرد البته به معنای فاصله گرفتن مسجد از هویت اصلی خود نیست؛ بلکه تلاش میکند ظرفیت مسجد را برای ارتباط با نسل کودک و نوجوان فعالتر کند. وقتی کودک مسجد را تنها به عنوان محل برگزاری نماز یا مراسم مذهبی نشناسد و آن را جایی برای یادگیری، ورزش، گفتوگو و دوستی نیز تجربه کند، ارتباط او با این فضا میتواند شکل عمیقتر و ماندگارتری پیدا کند.
در چنین نگاهی، مسجد میتواند بخشی از پاسخ به یکی از دغدغههای مهم خانوادهها در فصل تابستان باشد؛ اینکه کودکان و نوجوانان اوقات فراغت خود را کجا و چگونه سپری کنند.
از کلاس درس تا زمین ورزش
یکی از ویژگیهای برنامههای تابستانی مسجد امام حسین(ع)، تنوع فعالیتهاست. کلاسهای درسی در کنار ورزش، قرآن و فعالیتهای هنری، مجموعهای را شکل دادهاند که تلاش میکند علایق مختلف کودکان را پوشش دهد.
یکی از کودکان حاضر در این برنامهها درباره تجربه خود از تابستان امسال میگوید که برنامههای ورزشی، کلاسهای درسی، حفظ قرآن و نقاشی از جمله فعالیتهایی بوده که در مسجد دنبال کردهاند.
این تنوع از یک جهت اهمیت دارد؛ چراکه کودکان و نوجوانان علایق یکسانی ندارند. ممکن است یک کودک به ورزش علاقه بیشتری داشته باشد و دیگری در نقاشی یا فعالیتهای قرآنی استعداد بیشتری نشان دهد. فراهم کردن مجموعهای از برنامههای متنوع، امکان حضور طیف بیشتری از کودکان را فراهم میکند و از سوی دیگر، فرصت کشف استعدادها را نیز افزایش میدهد.
مسجد در این مدل، تنها محلی برای پر کردن چند ساعت از روز نیست؛ بلکه میتواند محیطی باشد که کودک در آن چیزی یاد بگیرد، توانایی تازهای کشف کند و در کنار همسالان خود تجربه اجتماعی به دست آورد.
« تربیتمحوری»؛ حلقهای فراتر از اوقات فراغت
برنامههای تابستانی مساجد اگر تنها با هدف سرگرم کردن کودکان طراحی شوند، بخشی از ظرفیت خود را از دست میدهند. آنچه این برنامهها را به یک فعالیت فرهنگی و اجتماعی تبدیل میکند، توجه همزمان به آموزش، تربیت و پیشگیری از آسیبهای اجتماعی است.
روحانی مسجد امام حسین(ع) درباره برنامههای فرهنگی اجراشده برای کودکان و نوجوانان توضیح میدهد که این فعالیتها تنها به برگزاری کلاس محدود نمیشود، بلکه در کنار آموزش، گفتوگو، راهنمایی و ارائه مطالب مرتبط با پیشگیری از آسیبهای اجتماعی نیز مورد توجه قرار گرفته است.
به گفته او، برنامههای فرهنگی مسجد برای کودکان مجموعهای از آموزشها و راهنماییها را در بر میگیرد و تلاش میشود موضوعاتی که میتواند در مسیر رشد و تربیت نسل کودک و نوجوان اهمیت داشته باشد، در فضایی صمیمی با آنان مطرح شود.
این رویکرد میتواند یکی از نقاط قوت برنامههای مسجدی باشد؛ زیرا کودک و نوجوان در فضایی که برایش آشنا و دوستانه است، علاوه بر فعالیتهای سرگرمکننده، با موضوعات تربیتی و اجتماعی نیز مواجه میشود.
وقتی پلیس هم وارد میدان فرهنگ میشود
یکی دیگر از ابعاد قابل توجه این برنامهها، مشارکت معاونت اجتماعی فرماندهی انتظامی لرستان در اجرای برنامههای پیشگیری از آسیبهای اجتماعی برای کودکان و نوجوانان است.
سرهنگ رضا طرحانی، رئیس اداره آموزش همگانی، معاونت فرهنگی و اجتماعی لرستان با اشاره به اجرای این برنامهها در مسجد امام حسین(ع)، این مسجد را دارای رویکرد «تربیتمحور» توصیف میکند و میگوید مجموعه انتظامی استان نیز در بخش اجتماعی و پیشگیری از آسیبها، در کنار برنامههای مسجد حضور داشته است.
به گفته این مسئول، همکاری معاونت اجتماعی فرماندهی انتظامی لرستان با مجموعه مسجد با هدف اجرای برنامههای پیشگیری از آسیبهای اجتماعی برای گروه کودک و نوجوان انجام شده است.
ورود دستگاههای اجتماعی به محیطهایی مانند مسجد، زمانی میتواند اثرگذار باشد که از قالب برنامههای مقطعی خارج شده و به ارتباط مستمر با کودکان و خانوادهها منجر شود. پیشگیری، پیش از آن که یک اقدام انتظامی باشد، نیازمند آموزش، آگاهیبخشی و ایجاد محیطهای سالم برای رشد کودکان و نوجوانان است.
از همین منظر، مسجد میتواند بستری برای ارتباط میان خانواده، نهادهای فرهنگی، دستگاههای اجتماعی و خود کودکان باشد.
اوقات فراغت؛ فرصتی برای ساختن تجربه
تابستان برای کودک فقط سه ماه تعطیلی نیست؛ دورهای است که بخش قابل توجهی از تجربههای اجتماعی، دوستیها و مهارتهای او میتواند در همین زمان شکل بگیرد.
اگر این دوره بدون برنامه سپری شود، بخشی از ظرفیت آن از دست میرود، اما اگر برنامهای متناسب با نیاز و علاقه کودکان وجود داشته باشد، همین فرصت میتواند به بستری برای رشد تبدیل شود.
برنامههای مسجد امام حسین(ع) نیز از همین زاویه قابل بررسی است. کودکان در کنار یکدیگر ورزش میکنند، در کلاسهای آموزشی حضور پیدا میکنند، قرآن میآموزند، نقاشی میکنند و در فضایی متفاوت از مدرسه، با همسالان خود ارتباط برقرار میکنند.
این ارتباطها گاهی شاید ساده به نظر برسند، اما برای کودک و نوجوان بخشی از تجربه اجتماعی او را میسازند؛ تجربهای که میتواند سالها بعد در ذهن او به عنوان خاطرهای از دوران کودکی باقی بماند.
یکی از کودکان مسجد نیز همین تجربه را با زبان ساده خودش روایت میکند؛ اینکه تابستان امسال برای او خوب و متفاوت بوده و کلاسها و برنامههای مختلف باعث شده روزهای تعطیل را در کنار دوستانش با فعالیتهای متنوع سپری کند.
مسجد و یک سرمایه اجتماعی کوچک
یکی از مهمترین ظرفیتهای چنین برنامههایی، ایجاد ارتباط میان نسل کودک و نوجوان با مسجد است. اگر مسجد بتواند برای کودک به فضایی آشنا، امن و صمیمی تبدیل شود، این ارتباط میتواند در سالهای بعد نیز ادامه پیدا کند.
اما این اتفاق زمانی رخ میدهد که مسجد تنها از کودک بخواهد شنونده باشد. نسل جدید نیاز دارد در فعالیتها مشارکت کند، استعدادهایش دیده شود و احساس کند حضورش در فضای مسجد معنا دارد.
کلاس نقاشی، ورزش، فعالیت قرآنی یا برنامههای آموزشی، هرکدام میتوانند یک نقطه شروع باشند؛ نقطهای برای اینکه کودک مسجد را نه فقط به عنوان یک فضای مذهبی، بلکه به عنوان بخشی از محله و زندگی اجتماعی خود بشناسد.
در این میان، نقش مربیان نیز اهمیت زیادی دارد. نوع ارتباط با کودکان، شیوه آموزش و حتی نحوه پاسخ دادن به پرسشهای آنان میتواند در ماندگاری این تجربه مؤثر باشد.
از تابستان امسال تا تابستانهای بعد
یک برنامه تابستانی زمانی میتواند اثرگذاری بیشتری داشته باشد که به یک تجربه مقطعی محدود نشود. اگر کلاسها با پایان تابستان تعطیل شوند و ارتباط کودکان با مسجد نیز پایان یابد، بخشی از ظرفیت ایجادشده از بین میرود.
اما اگر فعالیتهای فرهنگی و تربیتی در طول سال ادامه پیدا کند، تابستان میتواند نقطه شروع یک ارتباط مستمر باشد.
از سوی دیگر، تجربه هر مسجد میتواند برای مساجد دیگر نیز قابل استفاده باشد. هر مسجد متناسب با ظرفیت محله، فضای فیزیکی، مربیان و امکانات خود میتواند بخشی از این مدل را اجرا کند؛ از کلاسهای ساده آموزشی و قرآنی گرفته تا ورزش، هنر و برنامههای اجتماعی.
مهمتر از تعداد کلاسها، استمرار، کیفیت و تناسب برنامهها با نیاز واقعی کودکان و نوجوانان است.
خانوادهها؛ حلقه مهم این زنجیره
در کنار مسجد و دستگاههای فرهنگی و اجتماعی، خانواده نیز یکی از مهمترین حلقههای این زنجیره است. اطمینان خانواده از فضای مسجد، کیفیت برنامهها و نحوه تعامل مربیان با کودکان، نقش مهمی در استمرار حضور آنان دارد.
اگر خانواده بداند فرزندش در کنار یادگیری مهارت و گذراندن اوقات فراغت، در محیطی سالم و تحت نظارت مناسب حضور دارد، زمینه برای استقبال بیشتر از این برنامهها فراهم میشود.
از سوی دیگر، ارتباط خانواده با مسجد میتواند از سطح حضور کودک فراتر رود و به مشارکت والدین در برنامههای اجتماعی و فرهنگی محله نیز منجر شود.
به همین دلیل، آینده برنامههای فرهنگی مساجد را نمیتوان تنها در تعداد کلاسها یا میزان مشارکت کودکان خلاصه کرد؛ بلکه باید دید این فعالیتها تا چه اندازه توانستهاند میان مسجد، خانواده و جامعه محلی ارتباط ایجاد کنند.
تابستان تمام شد، اما قصه مسجد ادامه دارد
تابستان حالا به پایان رسیده است. مدرسهها دوباره شلوغ شدهاند و کودکان از حیاط مسجد راهی کلاسهای درس شدهاند، اما تجربه ماههای گذشته میتواند همچنان ادامه پیدا کند.
آنچه در مسجد امام حسین(ع) خرمآباد اتفاق افتاده، روایتی از یک تلاش فرهنگی برای استفاده از ظرفیت مسجد در حوزه کودک و نوجوان است؛ تلاشی که در آن کلاس درس، ورزش، قرآن، هنر و آموزشهای اجتماعی کنار هم قرار گرفتهاند.
شاید مهمترین دستاورد چنین برنامههایی نه یک کلاس برگزارشده باشد و نه تعداد مشخصی از کودکان حاضر در برنامه؛ بلکه خاطرهای است که در ذهن کودک شکل میگیرد: خاطره مسجدی که در تابستان، جایی برای دویدن، یاد گرفتن، نقاشی کشیدن، قرآن خواندن و دوست پیدا کردن بوده است.
اگر قرار باشد مسجد برای نسل آینده همچنان جایگاهی زنده و اثرگذار داشته باشد، این ارتباط باید از دوران کودکی آغاز شود؛ ارتباطی که با اجبار ساخته نمیشود، بلکه از مسیر تجربههای خوب، حضور داوطلبانه، گفتوگو و احساس تعلق شکل میگیرد.
قصه تابستانی مسجد امام حسین(ع) با پایان تعطیلات تمام نمیشود. آنچه اهمیت دارد، تبدیل این تجربه فصلی به یک جریان مستمر فرهنگی و تربیتی است؛ جریانی که در آن مسجد فقط محل حضور در مناسبتها نباشد، بلکه بخشی از زندگی روزمره کودک و نوجوان را نیز دربر بگیرد. در این صورت، مسجد میتواند از یک مقصد تابستانی فراتر برود و به خانهای برای یادگیری، دوستی، تربیت و ساختن نسل فردا تبدیل شود.