ندای لرستان - خرمآباد-هشدارهای پلیس و دستگاه قضایی در لرستان درباره تیراندازی در مراسمها،از یک واقعیت تلخ پرده برمیدارد؛رسمی که قرار بوده نشانه شادی باشد، میتواند در چند ثانیه به پرونده قضایی ختم شود.
خبرگزاری مهر- گروه استانها: شب عروسی باید با خاطره خندهها، موسیقی، رقص و تبریکها در ذهن بماند؛ اما طی امسال برای برخی خانوادهها، یک مراسم عروسی با صدای شلیک و نگرانی برای سلامت عزیزانشان گره خورد.
همین چند هفته پیش بود که مرکز فوریتهای پلیسی ۱۱۰ خبر وقوع تیراندازی در یک مراسم عروسی و مجروح شدن چند نفر را اعلام کرد.
مأموران انتظامی بلافاصله خود را به محل رساندند و بررسیهای اولیه نشان داد که یکی از حاضران، در اقدامی که در عرف برخی مناطق با عنوان «تیراندازی شادمانه» شناخته میشود، با استفاده از سلاح شکاری اقدام به شلیک کرده است.
اما آنچه شاید برای تیرانداز بخشی از یک رسم یا نمایش شادی تلقی شده بود، نتیجهای کاملاً متفاوت داشت؛ شش نفر از حاضران در مراسم بر اثر این تیراندازی مجروح شدند.
همین یک اتفاق کافی است تا معنای واقعی عبارت «تیراندازی شادمانه» زیر سؤال برود. چگونه میتوان رفتاری را که امکان مجروح کردن چند انسان را دارد، در دسته شادی قرار داد؟ و آیا صدای شلیک، وقتی در میان جمعیت و در یک فضای عمومی شنیده میشود، همچنان میتواند یک حرکت بیخطر و صرفاً نمادین تلقی شود؟
« شادی» وقتی به تهدید تبدیل میشود
بر اساس توضیحات فرمانده انتظامی شهرستان سلسله، فرد تیرانداز به دلیل نداشتن مهارت و توانایی کافی در استفاده از سلاح، موجب مجروحیت شش نفر شده است. همین موضوع نشان میدهد مسئله تنها به «داشتن سلاح» محدود نمیشود؛ بلکه ترکیب سلاح، هیجان، جمعیت و رفتار بدون کنترل میتواند حادثهای غیرقابل پیشبینی ایجاد کند.
عامل تیراندازی پیش از رسیدن مأموران از محل فرار کرده بود، اما این پایان ماجرا نبود. پلیس با انجام اقدامات اطلاعاتی، شناسایی فرد و هماهنگی قضایی، در عملیاتی منسجم موفق شد متهم را دستگیر کند و سلاح مورد استفاده در تیراندازی را نیز به دست آورد.
پرونده اما تنها به دستگیری فرد تیرانداز ختم نشد. در ادامه رسیدگی، تالاری که مراسم در آن برگزار شده بود نیز به دلیل رعایت نکردن ضوابط قانونی پلمب شد و صاحب تالار به همراه دو نفر از صاحبان مراسم دستگیر شدند.
این بخش از ماجرا اهمیت زیادی دارد؛ زیرا برخورد قانونی فقط متوجه کسی نیست که ماشه را کشیده است. وقتی یک مراسم در محیطی برگزار میشود که مسئولان آن موظف به تأمین نظم و رعایت مقررات هستند، پرسش از مسئولیت برگزارکنندگان و مدیران محل برگزاری نیز مطرح میشود.
تیراندازی فقط یک شلیک نیست
تیراندازی در مراسمها را نمیتوان صرفاً یک تخلف لحظهای دانست. پشت هر شلیک، مجموعهای از خطرات وجود دارد که بخشی از آنها ممکن است همان لحظه دیده نشود.
گلوله مسیر قابل پیشبینی ندارد؛ حتی اگر تیرانداز تصور کند سلاح را به سمت آسمان گرفته، کنترل کامل بر نتیجه شلیک وجود ندارد. در یک مراسم شلوغ، کوچکترین خطا میتواند فردی را که هیچ نقشی در ماجرا ندارد، قربانی کند.
در حادثه سلسله، فاصله میان «قصد شادی» و «نتیجه تلخ» تنها به اندازه یک شلیک بود. شش نفر مجروح شدند و یک مراسم خانوادگی به پروندهای انتظامی و قضایی تبدیل شد.
از همین منظر، هشدارهای پلیس درباره تیراندازی در مراسمهای عروسی را باید فراتر از یک توصیه انتظامی دید. مسئله، امنیت عمومی است؛ یعنی حقی که متعلق به همه افراد حاضر در یک مراسم و حتی شهروندانی است که ممکن است در اطراف محل برگزاری مراسم حضور داشته باشند.
هشدار صریح پلیس؛ حتی سلاح مجاز هم مصونیت نمیآورد
در الیگودرز نیز پلیس موضعی صریح درباره استفاده از سلاح در مراسمهای مختلف اعلام کرده است؛ هشداری که یک نکته مهم دارد: داشتن مجوز سلاح به معنای مجاز بودن استفاده از آن در هر شرایطی نیست.
سرهنگ علی اسدالهی، فرمانده انتظامی شهرستان الیگودرز، در گفتوگو با مهر با تأکید بر برخورد قاطع با افرادی که در مراسمهای شادی و سوگ یا حتی درگیریها از سلاح استفاده میکنند، اعلام کرده است که پلیس با چنین رفتارهایی مطابق قانون برخورد خواهد کرد.
اهمیت این هشدار در آنجاست که دامنه برخورد تنها به سلاحهای غیرمجاز محدود نمیشود. بر اساس اعلام فرمانده انتظامی الیگودرز، حتی در مورد سلاحهای دارای مجوز نیز اگر صاحب سلاح در مراسمها مرتکب تخلف شود، علاوه بر تشکیل پرونده و معرفی به مراجع قضایی، اقدامات قانونی برای ابطال مجوز حمل سلاح و سلب صلاحیت فرد متخلف دنبال خواهد شد.
به این ترتیب، مسئله اصلی برای پلیس، صرفاً قانونی یا غیرقانونی بودن اصل مالکیت سلاح نیست؛ بلکه نحوه استفاده از آن و تأثیری است که استفاده نادرست بر امنیت عمومی میگذارد.
از «رسم» تا «مسئولیت»
یکی از دشواریهای مقابله با تیراندازی در مراسمها این است که این رفتار در برخی موارد پشت واژههایی مانند «رسم»، «شادی» یا «سنت» پنهان میشود.
اما هر رفتاری که در گذشته در بخشی از جامعه انجام شده باشد، الزاماً نمیتواند در شرایط امروز نیز بدون محدودیت ادامه پیدا کند. رسم اجتماعی زمانی ارزشمند است که شادی و همبستگی ایجاد کند، نه اینکه جان انسانها را در معرض خطر قرار دهد.
تیراندازی در مراسم، اگرچه ممکن است از سوی فرد انجامدهنده بهعنوان حرکتی برای ابراز شادی تلقی شود، اما از منظر امنیت عمومی، ماهیت دیگری دارد. سلاح گرم در محیطی مملو از انسان، حتی اگر با نیت شادمانی مورد استفاده قرار گیرد، همچنان یک ابزار خطرناک است.
این همان نقطهای است که باید میان «قصد» و «نتیجه» تفاوت گذاشت. ممکن است فرد قصد آسیب رساندن نداشته باشد، اما مسئولیت او نسبت به نتیجه رفتار همچنان باقی است.
تالارها؛ حلقهای که نمیتواند کنار گذاشته شود
در ماجرای سلسله، پلمب تالار و بازداشت صاحب تالار و دو نفر از صاحبان مراسم، پیام دیگری نیز دارد: محل برگزاری مراسم نمیتواند نسبت به اتفاقاتی که امنیت حاضران را تهدید میکند، بیتفاوت باشد.
تالار پذیرایی صرفاً یک فضای تجاری برای برگزاری جشن نیست. زمانی که صدها نفر برای ساعاتی در یک مکان گرد هم میآیند، مدیریت آن مکان در قبال رعایت ضوابط و حفظ نظم مسئولیت دارد.
این موضوع از سوی دادستان عمومی و انقلاب مرکز لرستان نیز با صراحت مورد تأکید قرار گرفته است.
علی حسنوند در گفتوگو با مهر با بیان اینکه امنیت و آرامش مردم خط قرمز دستگاه قضایی است، نسبت به تبدیل مراسمهای شادی به محلی برای نمایش سلاح یا انجام رفتارهای خطرناک هشدار داده است.
او همچنین به گزارشهای مربوط به تیراندازی در چند تالار پذیرایی اشاره کرده و گفته است که در پی این موارد، با صدور دستورات قضایی فوری و همکاری نیروی انتظامی، چهار تالار به دلیل رعایت نکردن ضوابط و فراهم شدن زمینه برای اقدامات هنجارشکنانه و استفاده از سلاح، پلمب شدهاند.
این اقدام نشان میدهد برخورد با تیراندازی در مراسمها صرفاً فردمحور نیست و مسئولیت مجموعهای که امکان وقوع چنین رفتارهایی در آن فراهم شده نیز مورد توجه قرار گرفته است.
چهار تالار پلمب شدند
در اظهارات دادستان عمومی و انقلاب مرکز لرستان، نکته مهم دیگری نیز وجود دارد؛ پروندههای مرتبط با این نوع حوادث قرار نیست در چرخه معمول و طولانی رسیدگی باقی بمانند.
به گفته حسنوند، شماری از عاملان و مسببان اصلی تیراندازیها شناسایی و دستگیر شدهاند و پرونده آنان با قید فوریت در شعبه ویژه مورد رسیدگی قرار خواهد گرفت.
این موضع قضایی را میتوان بخشی از سیاست پیشگیرانه در برابر گسترش یک رفتار پرخطر دانست. وقتی برخورد تنها پس از وقوع حادثه انجام نشود و از همان مرحله ایجاد زمینه برای تخلف نیز آغاز شود، هزینه انجام رفتار خطرناک برای متخلفان افزایش پیدا میکند.
مسئولیت فقط بر دوش پلیس نیست
با این حال، نمیتوان انتظار داشت که تمام بار مقابله با تیراندازی در مراسمها بر دوش پلیس و دستگاه قضایی باشد.
پلیس میتواند پس از اعلام حادثه وارد عمل شود، متهم را شناسایی و دستگیر کند و سلاح را توقیف کند. دستگاه قضایی نیز میتواند پرونده تشکیل دهد و برخورد قانونی انجام دهد؛ اما هیچکدام از این اقدامات جای پیشگیری اجتماعی را نمیگیرد.
پیشگیری از چنین حوادثی باید از همان لحظهای آغاز شود که خانواده تصمیم به برگزاری مراسم میگیرد.
صاحبان مراسم، بستگان، مدیر تالار و حتی افرادی که از حضور سلاح در مراسم مطلع هستند، همگی در شکلگیری فضای امن یا ناامن یک جشن نقش دارند. اگر تیراندازی بهعنوان بخشی از برنامه شادی پذیرفته نشود، بسیاری از حوادث پیش از آنکه به پلیس و دادسرا برسند، امکان وقوع پیدا نمیکنند.
وقتی یک رسم قدیمی، قربانی جدید میسازد
مشکل اصلی در برابر این رفتار، فقط سلاح نیست؛ بخشی از مشکل به عادیشدن آن بازمیگردد. وقتی صدای شلیک در یک مراسم، برای بخشی از حاضران امری عادی تلقی میشود، حساسیت اجتماعی نسبت به خطر آن کاهش پیدا میکند. در چنین شرایطی ممکن است حتی کسانی که با این رفتار موافق نیستند نیز به دلیل فضای مراسم یا ملاحظات اجتماعی واکنش نشان ندهند.
اما هر بار که یک تیراندازی بدون حادثه به پایان میرسد، به معنای بیخطر بودن آن نیست. ممکن است دهها یا صدها بار شلیک انجام شود و حادثهای رخ ندهد، اما یک بار کافی است تا گلوله مسیر خود را به سمت انسانی باز کند که هیچ نقشی در این رفتار نداشته است.
در اظهارات رئیس پلیس الیگودرز، هشدار فقط به مراسم عروسی محدود نشده و مراسمهای سوگ و درگیریها نیز مورد اشاره قرار گرفتهاند.
این مسئله نشان میدهد موضوع استفاده نادرست از سلاح، یک مشکل محدود به جشنهای عروسی نیست. هر تجمعی که در آن هیجان، جمعیت و سلاح با یکدیگر ترکیب شوند، میتواند به بستری برای حادثه تبدیل شود.
از «غیرت عشایری» تا فرهنگ «نه به تیراندازی»
مقابله با تیراندازی در مراسمها تنها با برخورد انتظامی و قضایی به نتیجه نمیرسد و در کنار قانون، تغییر نگاه اجتماعی به این رفتار نیز ضروری است؛ موضوعی که سردار محمدرضا هاشمیفر، فرمانده انتظامی لرستان، بر آن تأکید کرده است.
هاشمیفر در گفتوگو با مهر با اشاره به جایگاه تاریخی بزرگان و معتمدان در ایجاد همبستگی و هدایت اجتماعی، نقش آنان را در پیشگیری از آسیبهای اجتماعی و تقویت امنیت عمومی بسیار مهم دانست.
از نگاه او، چهرههای مورد اعتماد جامعه محلی میتوانند در کنار پلیس و سایر دستگاههای مسئول، در تغییر برخی رفتارهای پرخطر و اصلاح رسمهایی که امروز پیامدهای امنیتی و اجتماعی دارند، اثرگذار باشند.
فرمانده انتظامی لرستان، تیراندازی در مراسمهای شادی و سوگ را یکی از همین آسیبها عنوان کرد؛ رفتاری که ممکن است ریشه در برخی سنتها و برداشتهای قدیمی داشته باشد، اما در شرایط امروز میتواند جان و امنیت شهروندان را تهدید کند.
هاشمیفر با اشاره به سابقه فرهنگی استفاده از سلاح در میان برخی جوامع عشایری، تأکید کرده است که اگرچه سلاح در گذشته میتوانسته نمادی از غیرت و هویت عشایری تلقی شود، اما چنین برداشتی نباید به استفاده از سلاح در مراسمها و تبدیل آن به ابزاری برای ایجاد هیجان یا نمایش قدرت منجر شود.
به باور او، زمان آن رسیده است که این نگاه فرهنگی بازتعریف شود و در مقابل رسم تیراندازی در مراسمها، فرهنگ «نه به تیراندازی» در جامعه نهادینه شود.
در این میان، نقش خانوادهها و بزرگان محلی اهمیت ویژهای پیدا میکند؛ چراکه تغییر چنین رفتارهایی صرفاً از مسیر برخورد قانونی اتفاق نمیافتد و نیازمند همراهی کسانی است که در میان مردم نفوذ اجتماعی و اعتبار دارند. اگر مخالفت با تیراندازی از سوی خانوادهها، معتمدان، بزرگان و برگزارکنندگان مراسم به یک مطالبه عمومی تبدیل شود، زمینه برای کاهش این رفتار پرخطر نیز فراهم خواهد شد.
پایان یک شب شاد؛ جایی که نباید با آمبولانس تمام شود
هر عروسی قرار است آغاز یک زندگی باشد، نه آغاز یک پرونده. قرار است خانوادهها سالها بعد از آن شب، از لباس عروس، موسیقی، مهمانها و لحظههای خوش یاد کنند، نه از بیمارستان، گلوله، بازداشت و دادسرا.
با این حال، زمانی که یک رسم خطرناک به بخشی از برنامه مراسم تبدیل میشود، مرز میان جشن و حادثه بسیار باریک خواهد شد. مقابله با تیراندازی در مراسمها فقط با مجازات متخلفان تمام نمیشود. قانون میتواند بازدارنده باشد، اما تغییر واقعی زمانی اتفاق میافتد که جامعه نیز این رفتار را نپذیرد.
اگر خانوادهای پیش از مراسم اعلام کند که تیراندازی را نمیپذیرد، اگر صاحب تالار اجازه ورود سلاح و شلیک را ندهد، اگر مهمانان در برابر چنین رفتاری سکوت نکنند و اگر فرد مسلح بداند که شلیک در مراسم نه نشانه شادی، بلکه تهدید امنیت دیگران است، بخش بزرگی از مسیر پیشگیری طی شده است.
صدای گلوله شاید در چند ثانیه میان موسیقی و هیاهوی یک عروسی گم شود، اما زخمی که به جا میگذارد، ممکن است سالها باقی بماند. رسمهایی که زمانی شاید نشانه شادی تلقی میشدند، وقتی پای سلاح به میان میآید، دیگر نمیتوانند پشت واژه «سنت» پنهان شوند.
عروسی قرار است خاطرهای شیرین بسازد؛ نه اینکه خانوادهای را راهی بیمارستان و صاحب سلاحی را راهی دادسرا کند. شاید وقت آن رسیده باشد که صدای موسیقی، جای صدای گلوله را در جشنها بگیرد؛ چراکه هیچ رسمی آنقدر مقدس نیست که ارزشش از جان یک انسان بیشتر باشد.