ندای لرستان - خراسان /تحلیل دادههای رسمی بانک مرکزی از «تمرکزگرایی مطلق» منابع و مصارف ۳ ماهه شبکه بانکی کشور در تهران خبر میدهد.
«تصور کنید عدد کل «تسهیلات جاری و غیرجاری» بانکی کشور، یک مخزن آب مشترک است. در سهماهه اول امسال، کلِ آبی که به این مخزن اضافهشده، هزار و ۹۲۶ واحد (همت) بوده است؛ اما اتفاق عجیبی افتاده: تهران بهتنهایی هزار و ۹۹۷ واحد (همت) از این مخزن برداشت کرده است. این یعنی تهران نهتنها کل آبِ جدید را بلعیده، بلکه ۷۱ واحد هم از سهمِ باقیمانده استانهای دیگر برداشته است. نتیجه این شده که سبدِ تسهیلاتِ استانهای کشور در این مدت، بهجای رشد، کوچکتر شده است.»
در نگاه اول شاید عنوان شود در شرایط جنگی این وضعیت قابل دفاع است اما وقتی به جزئیات این تغییر بنگریم متوجه میشویم حدود ۹۴ درصد کل سپردههای افزودهشده به شبکه بانکی کشور در ۳ ماهه فصل بهار مختص تهران بوده و این یعنی سلطه کامل تهران بر منابع بانکی کشور و بدتر آن که بیش از ۱۰۰ درصد رشد تسهیلات کشور بازهم به تهران تعلق دارد و همین تغییر یعنی گسیل منابع و تسهیلات از استانها به سمت تهران و تشدید تمرکزگرایی شبکه بانکی کشور درحالیکه وضعیت برای برخی استان ها واقعاً بحرانی بوده است.
فقط ۲۳ درصد سپردهها وام شدهاند
ارزیابی عملکرد شبکه بانکی استان خراسان رضوی نشان میدهد در طول ۳ ماهه فصل بهار بیش از ۴۲ هزار میلیارد تومان به سپردههای قابلواگذاری بانکهای استان اضافهشده است اما در این مدت تنها ۱۰ هزار میلیارد تومان به حجم تسهیلات جاری و غیرجاری شبکه بانکی استان اضافهشده است این یعنی میزان رشد سپردهها در استان بیش از ۴ برابر وامها بوده است یعنی تنها ۲۳ درصد سپردههای جدید به سبد تسهیلات جاری و غیرجاری اضافهشدهاند.
اردیبهشت جور فروردین را کشید
بررسی روند تغییرات نیز نشان میدهد در فروردین ماه ما شاهد رشد منفی تسهیلات هم بودهایم طوری که میزان مانده تسهیلات شبکه بانکی استان نهتنها رشد نداشته، بلکه نسبت به اسفند عقبگرد هم داشته است اما در اردیبهشت این وضعیت تعدیل شد و بیش از ۳۵ همت سپرده جدید به شبکه بانکی تزریق شد که حدود ۲۴ همت آن به سبد تسهیلات اضافه شد.
سقوط خرداد
اما در خردادماه شاهد عقبگرد کامل در ورودی شبکه بانکی استان بودیم طوری که میزان سپردههای قابلواگذاری شبکه بانکی استان ۷ همت عقبگرد داشته و به همان نسبت سبد تسهیلات جاری و غیرجاری نسبت به اردیبهشت ریزش ۱۳ همتی را تجربه کرده است که میتوان آن را از چند جهت ارزیابی کرد؛ ابتدا این که در خردادماه ۳ بانک اصلی یعنی بانک ملی، بانک صادرات و تجارت با اختلال مواجه شدند و عملاً امکان واریز و برداشت در آنها نبود هرچند این اختلال تنها ۸ روز آخر ماه را دربر میگیرد.
از سویی به خاطر این مشکل طبیعتاً شاهد افزایش برداشت از سپردهها بودیم و قدرت یا تمایل بانکها نیز برای پرداخت وام کاهش یافت که بازهم عمده وامها مربوط به بانکهای دچار اخلال بوده که عملاً محقق نشد و عامل عقبگرد سبد تسهیلات جاری و غیرجاری در استان شده است.در کل نسبت تسهیلات به سپردههای بانکی استان از حدود ۷۶ درصد در اسفندماه سال گذشته به ۷۲.۴ درصد در خردادماه تنزل پیدا کرد و قابلتأمل آن که شکاف بین سپردههای قابلواگذاری و تسهیلات جاری و غیرجاری استان در این مدت نیز عمیقتر شده است و از عدد ۱۶۴ همت در اسفندماه به حدود ۲۰۰ همت (۱۹۷ همت) در پایان خردادماه رسیده است.ارزیابی کلان وضعیت عملکرد شبکه بانکی کشور در فصل بهار نشان میدهد استانهای کشور را میتوان به چند دسته عملکردی تقسیم کرد: برخی استانها مانند خوزستان به طرز عجیبی با انقباض منابع مواجه بوده اند طوری که با کاهش ۲۱۲ همتی سبد تسهیلاتی این استان به رقم رشد حجم سپردهها نشاندهنده گسیل منابع این استان به سمت تهران است و این که بانکهای این استان تمایلی به ریسک وامدهی نداشتهاند و استانهای آذربایجان غربی و البرز نیز وضعیت مشابه خوزستان داشتهاند.
استانهای اصفهان و فارس نیز وضعیت مشابه استان خراسان رضوی داشتهاند، هرچند وضعیت این دو استان بهتر از خراسان رضوی است اما در کل مثبت بودن رشد سپردهها و تسهیلات در این استان بیانگر آن است که این استانها موتور محرک اقتصادی در کشور بودهاند.
در برخی استانها اما رکود مطلق حاکم بود؛ استانهای کردستان، قزوین و همدان با رکود همزمان و کاهش حجم سپردهها و حجم تسهیلات مواجه بودهاند و در برخی استانها وضعیت متضاد بود مانند سمنان، چهارمحال و بختیاری و گلستان که میزان رشد تسهیلات آنها قابلتوجه بوده است.
درنهایت باید اذعان کرد در ۲۰ استان کشور شاهد کاهش خالص تسهیلات جاری و غیرجاری در پایان فصل بهار بودیم و در استان تهران بیش از ۹۰ درصد سپرده متمرکزشدهاند که بیانگر گسیل منابع بانکی کشور به پایتخت است و باید صراحتاً عنوان کرد تهران منابع را مکیده است.
عاملی که میتوان در این تشدید تمرکز مؤثر دانست؛ ابتدا این که به نظر میرسد در طول جنگ رمضان تمرکز وامدهیها در حد کلان و در تهران متمرکز بوده برای مصارف خاص و سپردهگذاریهای متمرکز نیز بیربط به تمرکز تسویههای ارزی و نرخ ارز بانکی با ارز آزاد در تهران نباشد.