ندای لرستان - ایسنا /بازار سرمایه در حدود ۵۰ روز گذشته، یکی از پرتنشترین مقاطع خود در سالهای اخیر را تجربه کرده است؛ دورهای که با ریزشهای کمسابقه، تشدید خروج پول حقیقی و تغییر فاز معاملاتی از «اصلاح مقطعی» به «نزول فرسایشی» همراه بوده است.
افت بیش از ۶۵۰ هزار واحدی شاخص کل در بهمن ماه و خروج حدود ۱۱ هزار میلیارد تومان نقدینگی حقیقی طی ۲۴ روز معاملاتی اخیر، تصویری از بازاری ارائه میدهد که با چالش اعتماد و نااطمینانیهای کلان دست و پنجه نرم میکند. با این حال، همزمان برخی تحلیلگران با استناد به ارزش دلاری بازار و نسبتهای ارزندگی، معتقدند بورس تهران به یکی از جذابترین سطوح قیمتی تاریخی خود رسیده است.
سقوط بهمنماه؛ عبور از یک اصلاح متعارف
بررسی آمارهای معاملاتی نشان میدهد شاخص کل بورس تهران در بهمن ماه بیش از ۶۵۰ هزار واحد نسبت به پایان دی ماه کاهش یافته که معادل حدود ۱۴ درصد افت در یک بازه یک ماهه است. شاخص کل هم وزن نیز با افتی نزدیک به ۱۵۰ هزار واحد، کاهش حدود ۱۳ درصدی را ثبت کرده است؛ موضوعی که نشان میدهد فشار فروش محدود به چند نماد بزرگ و شاخصساز نبوده و بدنه بازار نیز درگیر موج نزولی شده است.
بازار ![]()
شتاب افت قیمتها در نخستین روز معاملاتی اسفندماه – با کاهش بیش از ۱۰۰ هزار واحدی شاخص کل – نشان داد که روند نزولی نهتنها متوقف نشده بلکه وارد مرحلهای عمیقتر شده است. مجموع خروج ۱۰ هزار و ۷۸۰ میلیارد تومان پول حقیقی در ۲۴ روز معاملاتی اخیر نیز بر این ارزیابی صحه میگذارد؛ رقمی که در سالهای اخیر کم سابقه بوده و بیانگر تضعیف اعتماد سرمایهگذاران خرد است.
اسفند؛ فشار فصلی یا بحران عمیقتر؟
اسفندماه به طور سنتی برای بازار سرمایه ماهی پرچالش محسوب میشود. شرکتها، صندوقها و برخی نهادهای مالی برای تامین نقدینگی پایان سال اقدام به فروش بخشی از داراییهای بورسی خود میکنند. همچنین تسویه اعتبارات و جابهجایی نقدینگی پایان سال، معمولاً به افزایش عرضه در بازار دامن میزند.
با این حال، شدت ریزشها در آغاز اسفند امسال از منظر بسیاری از تحلیلگران، فراتر از یک رفتار فصلی قابل تبیین است. به نظر میرسد متغیرهای بنیادی، انتظارات تورمی، ابهام در سیاستهای اقتصادی و نااطمینانی نسبت به چشمانداز کلان، همگی در کنار یکدیگر زمینهساز تشدید فشار فروش شدهاند. در چنین فضایی، حتی اخبار مثبت یا گزارشهای عملکرد مناسب شرکتها نیز نتوانستهاند به بازگشت تقاضای موثر کمک کنند.
تغییر ماهیت روند؛ از اصلاح به نزول فرسایشی
در این زمینه سهیلا نقیپور - کارشناس بازار سرمایه - در گفتوگو با ایسنا، تاکید کرد که آنچه در بهمنماه رخ داد، فراتر از یک اصلاح زمانی یا قیمتی متعارف بوده و بورس عملاً وارد فاز نزولی فرسایشی شده است.
به گفته وی، پیشبینیهای اولیه بر مبنای متغیرهای بنیادی و ارزش جایگزینی شرکتها حکایت از آن داشت که بازار با یک اصلاح کوتاهمدت مواجه شود و سپس مسیر بازیابی توان صعودی خود را از سر بگیرد؛ اما غلبه نااطمینانی و برتری نیروهای عرضه بر تقاضا، سناریوی متفاوتی را رقم زد.
این تغییر ماهیت به معنای آن است که بازار نهتنها در حال تعدیل قیمتها، بلکه در حال بازتعریف انتظارات است. در چنین شرایطی، روند نزولی میتواند فرسایشی شود؛ یعنی افت قیمتها در بازه زمانی طولانیتر و با شیب ملایم اما پیوسته ادامه یابد، مگر آنکه یک متغیر اثرگذار کلان – از جنس سیاستهای پولی، ارزی یا بودجهای – بتواند انتظارات را تغییر دهد.
رکورد خروج پول حقیقی؛ زنگ هشدار اعتماد
خروج نزدیک به ۱۱ هزار میلیارد تومان سرمایه حقیقی طی کمتر از یک ماه معاملاتی، مهمترین نشانه ضعف تقاضا در بازار است. تجربههای گذشته نشان میدهد تا زمانی که جریان ورود پول حقیقی معکوس نشود، هرگونه رشد شاخصها شکننده و کوتاهمدت خواهد بود. سرمایهگذاران خرد معمولا نخستین گروهی هستند که نسبت به نااطمینانیهای اقتصادی واکنش نشان میدهند و بازگشت آنان به بازار، مستلزم سیگنالهای روشن از ثبات در متغیرهای کلان است.
از سوی دیگر، کاهش ارزش معاملات خرد و افزایش سهم معاملات حقوقیها در سمت فروش، نشان میدهد بازار در وضعیت احتیاط حداکثری قرار دارد. به بیان دیگر، استراتژی غالب معاملهگران در شرایط فعلی حفظ نقدینگی است نه پذیرش ریسک.
بازار در کف ارزش دلاری؟
در مقابل این فضای منفی، برخی تحلیلگران بر جنبه ارزندگی بازار تاکید دارند. محمد غفوری - کارشناس بازار سرمایه - با اشاره به ارزش دلاری بازار میگوید ارزش بازار سهام از سال ۱۳۹۹ تاکنون به حدود ۷۶ میلیارد دلار رسیده که پایینترین سطح در این دوره محسوب میشود. از منظر تاریخی، چنین سطوحی عموماً با نسبتهای قیمت به سود (P/E) پایینتر و تخفیف قابلتوجه نسبت به ارزش ذاتی شرکتها همراه بوده است.
این نگاه بر این فرض استوار است که سودآوری شرکتها – بهویژه در صنایع صادراتمحور – در میانمدت میتواند با نرخ ارز و تورم همسو شود و در نتیجه قیمتهای فعلی، ظرفیت رشد بالقوه دارند. به بیان دیگر، بازار از منظر تحلیلی در موقعیت «ارزنده اما بیاعتماد» قرار گرفته است؛ جایی که قیمتها جذاباند اما نبود محرک و اعتماد، مانع از شکلگیری موج تقاضا میشود.
چشمانداز پیشرو؛ احتیاط تا ثبات
با توجه به شتاب ریزش در ابتدای اسفند، بازگشت سریع اعتماد به بدنه بازار دشوار به نظر میرسد. احتمالا در روزهای پیش رو نیز رفتار غالب معاملهگران با احتیاط همراه خواهد بود و نوسانات کوتاهمدت، جایگزین روندهای پرقدرت صعودی میشود. تا زمانی که متغیرهای کلان اقتصادی – از سیاستهای ارزی و پولی گرفته تا چشمانداز بودجه و روابط خارجی – به ثبات نسبی نرسند، نمیتوان انتظار تغییر معنادار در مسیر بازار داشت.
با این حال، تجربه بازار سرمایه نشان داده است که دورههای رکودی و فرسایشی، بستر شکلگیری فرصتهای بلندمدت نیز هستند. اکنون پرسش کلیدی این است که آیا سیاستگذار با اتخاذ تصمیمات شفاف و پایدار، میتواند شکاف میان «ارزندگی تحلیلی» و «بیاعتمادی رفتاری» را پر کند یا بورس تهران همچنان در مدار فرسایش باقی خواهد ماند؟
زمستان ۱۴۰۴ برای بازار سرمایه نه صرفاً یک اصلاح، بلکه آزمونی برای سنجش عمق اعتماد سرمایهگذاران بود؛ آزمونی که نتیجه آن، مسیر بهار بورس را تعیین خواهد کرد.