ندای لرستان

آخرين مطالب

شکوه معماری ایرانی‌اسلامی در کاروان‌سراهای لرستان/«چمشک» جهانی شد مقالات

  بزرگنمايي:

ندای لرستان- کاروان‌سراهای لرستان از هزاران سال پیش تاکنون مسیر ایل راه کوچ عشایر بوده و عشایر لرستان، همدان، «ترکاشوند» و «بالاگریوه» از آن عبور می‌کنند.

لرستان یکی از کهن‌ترین ایل راه‌های باستانی ایران است، کاروان‌سراهای لرستان علاوه بر قدمت تاریخی و کاربردهای مهم در طول تاریخ این استان دارای ویژگی‌های معماری خاص و منحصربه‌فرد هستند.

استفاده از کاروان‌سراهای لرستان به‌عنوان چاپارخانه

لرستان در مسیر جاده راه شاهی شوش به همدان به‌عنوان دو پایتخت بزرگ تاریخی ایران قرار گرفته که در دوران هخامنشی شوش پایتخت گرمسیری و همدان پایتخت سردسیری ییلاقی بود، حدفاصل بین سرزمین‌های تفت و فلات خوزستان رشته‌کوه‌های زاگرس هستند، لرستان حد مرز این سرزمین‌ها به شمار می‌رود و درگذشته که هخامنشیان دارای چاپارخانه بودند کوتاه‌ترین مسیر را برای انتقال اخبار و اطلاعات انتخاب می‌کردند، راه اصلی که کاروان‌ها و درشکه شاهی از آن عبور می‌کرد بین‌النهرین بود، بنابراین کوهستان‌های استان، بهترین مسیر برای انتقال اخبار و عبور پیک‌ها بود و کاروان‌سراهای کنونی لرستان به‌عنوان چاپارخانه مورداستفاده قرار می‌گرفتند.

از طرفی مرغزارهای لرستان و شرایط آب‌وهوایی این استان مسیر مناسبی برای عبور چاپارها و استراحت اسب‌های آنها بود که این مزیت‌های لرستان باعث شد تا مسیر چاپارخانه‌های آن از زمان هخامنشیان تا دوران اسلامی مورداستفاده قرار گیرد.

مرور تاریخ در کاروان‌سراهای لرستان/ بناهایی در مسیر ثبت جهانی

در دوره‌های بعدی مسیر شاهی دیگری برای عبور کاروان و سپاهیان ایجاد شد که با ساختن پل‌های تاریخی لرستان از جمله «زال»، «گاومیشان»، «سیاه‌پله» و «شاپوری»، بیشتر مورداستفاده قرار گرفت و چاپارخانه‌های استان در دوره اسلامی تبدیل به کاروان‌سراهای بزرگ شد.

در دوره‌های بعدی مسیر شاهی دیگری برای عبور کاروان و سپاهیان ایجاد شد که با ساختن پل‌های تاریخی لرستان از جمله «زال»، «گاومیشان»، «سیاه‌پله» و «شاپوری»، بیشتر مورداستفاده قرار گرفت و چاپارخانه‌های استان در دوره اسلامی تبدیل به کاروان‌سراهای بزرگ شد.

کاروان‌سرای «گوشه شهنشاه» با باغستان‌های انار بسیار زیبا

در طول مسیر حوزه فرهنگی لرستان قدیم اولین کاروان‌سرا، با نام «قلعه زره» در اندیمشک کنونی قرار دارد و دومین کاروان‌سرا به‌عنوان «چارتا» شناخته می‌شود.

کاروانیان پس از عبور از گردنه معروف «کیالان» به ترتیب کاروان‌سراهای «سروگل»، می‌شوند، «بوکان» و «دهلیج» را پشت سر می‌گذاشتند و در این میان از کاروان‌سراهای «قلعه نصیر»، «چمشک»، «شهنشاه»، «میرزا سیدرضا»، «چغلوندی» و بروجرد «سرای حافظی» کنونی مسیر خود را طی می‌کردند.

کاروان‌سرای «گوشه شهنشاه» در کنار قبرستانی تاریخی با گور نگارهای بسیار زیبایی قرار گرفته که در این قبرستان مقبره سرسلسله اتابکان قرار دارد و باغستان‌های انار بسیار زیبا و قدیمی در کنار این قبرستان وجود دارند، همچنین یک غار باستانی دستکند با 68 پله در نزدیکی کاروان‌سرای «شهنشاه» وجود دارد.

همچنین چندین درخت قدیمی نیز در این مکان وجود دارد که در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده‌اند و تنها درخت زربین با قدمت 400 سال در این کاروان‌سرا مشاهده شده که در فهرست میراث ملی نیز به ثبت رسیده است، خاستگاه درخت زربین در استان فارس است، ادامه داد: در مجموعه کاروان‌سرا و قبرستان تاریخی «گوشه شهنشاه» چهار درخت دیگر توت، بنه وحشی و پسته وحشی نیز ثبت ملی شده است.

این کاروان‌سرا تاریخی در روستای «گوشه شهنشاه» نزدیکی شهر خرم‌آباد واقع شده است، از طرفی به آزادراه خرم‌آباد، پل زال و فرودگاه نیز بسیار نزدیک است و روستایی قابل‌توجه در حوزه گردشگری به شمار می‌رود.

مرور تاریخ در کاروان‌سراهای لرستان/ بناهایی در مسیر ثبت جهانی

کاروان‌سرای «چمشک» تنها کاروان‌سرای سه حیاط ایران

کاروان‌سرای «چمشک» که مربوط به دوره صفویه (شاه‌عباس اول) بوده و به شماره 2119 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده، تنها کاروان‌سرایی است که سه حیاط دارد و دومین منزل از خرم‌آباد به خوزستان است که پس از آن کاروان‌سراهای «قلعه نصیر»، «چارتا» و «قلعه رزه» واقع شده‌اند.

این کاروان‌سرا در دامنه کوه «شخسک» در مسیر راه باستانی «شاپورخواست» به خوزستان در روستای «پشت تنگ چشمک» واقع شده است، پلان آن تقریباً مربع و در ساخت آن از سنگ، آجر و ملات گچ استفاده شده است.

اودان‌های آن از سنگ و دارای بارویی با کنگره‌های نیم‌دایره تزئینی است و صحن آن 12 ×25 متر که 15 رواق اطراف آن را احاطه کرده، شکل اصلی بنا به‌صورت چهارضلعی است و ارتفاع آن به پنج‌متر می‌رسد، همچنین دارای 12 اتاق و از دو قسمت ساخته شده که قسمتی برای سکونت کاروانیان، قسمتی دیگر برای نگهبانی و بخشی نیز برای نگهداری چهارپایان مورداستفاده قرار گرفته است.

حصاری با چهار برج، دورتادور کاروان‌سرا وجود داشته که بقایای آن باقی‌مانده است، در مجموع کاروان‌سرای «چمشک» دارای 19 اتاق، دو اسطبل و سه حیاط است که هر اتاق از دو بخش تشکیل شده است، بخش پشتی برای نگهداری حیوانات و بخش جلو برای اقامت کاروانیان.

کاروان‌سرای «چمشک» در کنار آزادراه خرم‌آباد - پل زال واقع شده و دارای ظرفیت منحصربه‌فرد ژئو گردشگری است که در شش‌کیلومتری این اثر تاریخی غار دستکند «کوگان»، مناطق گردشگری «چم‌در آسیاب» و «کدیر» قرار دارند.

مرور تاریخ در کاروان‌سراهای لرستان/ بناهایی در مسیر ثبت جهانی

شکوه معماری ایرانی - اسلامی در کاروان‌سراها

عطا حسن‌پور پژوهشگر حوزه باستان‌شناسی لرستان دراین‌رابطه، اظهار داشت: خشت به خشت و رج به رج آجرهای کاروان‌سراهای ایرانی حکایت از خستگی پیران پا خسته و در راه مانده‌ای دارد که از خوز و خوارزم تا جور و جاجرم و از ماوراءالنهر تا بین‌النهرین به‌منظور زیارت، سیاحت و تجارت، سفر می‌کردند.

وی گفت: از زمانی که چاپارخانه‌های هخامنشی در ایران شکل گرفت تا هنگامی که اندیشه ساخت 999 کاروان‌سرا در ایران به ذهن شاه‌عباس صفوی خطور کرد، بیش از 20 قرن ایرانیان با اقامتگاه‌های بین‌راهی آشنا و مأنوس بودند.

مدیرکل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی لرستان، عنوان کرد: این اقامتگاه‌ها که در عصر صفوی با نام کاروان‌سرا شناخته می‌شود و شکوه معماری ایرانی - اسلامی را به تصویر می‌کشد در نوع خود گونه‌ای از معماری به شمار می‌رفت که صرفاً برای استراحت یا اقامت موقت مسافران یا کاروانیان احداث شده بود و بر اساس نوع اقلیم، پلان و مصالح آن متفاوت بود.

حسن‌پور، بیان داشت: ورق به ورق تاریخ پرشکوه معماری ایران مملو است از بناهایی سترگ و عظیمی که گذر زمان نه‌تنها از هیبت و هیمنه آنها نکاسته، بلکه هر چقدر سن‌وسال آنها بالاتر می‌رود، حیرت مهندسان جهان را در برابر پایداری و ایستایی خود برمی‌انگیزند.

وی، تصریح کرد: وجود این آثار و تنوع در سبک و مدل‌های معماری سبب شده که مهرازان جهان در برابر عظمت این بناهای کم‌نظیر سر تعظیم فرود آورند.

این پژوهشگر حوزه باستان‌شناسی لرستان، تأکید کرد: هر کدام از بناهای معماری ایران‌زمین در جایگاه خود ارزش و اعتبار والایی دارد؛ اما ویژگی‌های معماری بناهای ایرانی و اسلامی به‌خصوص کاروان‌سراها را، نه مهرازان ایرانی، بلکه مهندسان غربی از جمله ولفرام کلایس و آرتور ابهام پوپ با قلم و قدم و خامه و نامه به گوش جهانیان رسانده‌اند، البته زحمات و مرارت‌های اساتید به نام ایرانی همچون مرحوم محمد یوسف کیانی و مرحوم پیرنیا را نباید از یاد برد.

مرور تاریخ در کاروان‌سراهای لرستان/ بناهایی در مسیر ثبت جهانی

کاروانسراهایی با ویژگی‌های فنی و هندسی خاص خود

حسن پور در ادامه سخنان خود، گفت: مهم‌ترین عنصری که زنجیره کاروانسراهای ایران را به هم پیوند می‌دهد، راه‌های باستانی است که اغلب کاروانسراها یا در امتداد راه ابریشم یا در امتداد راه‌های فرعی متصل به آن همچون راه شاهی (حد فاصل پایتخت‌های قدیم ایران شوش به همدان) احداث شده‌اند، بنابراین باید مطالعه راه‌ها و پل‌ها را نیز در آینده نزدیک در دستور کار قرار داد.

وی، تصریح کرد: به عنوان مثال تنها در طول محور راه شاهی خوزستان به همدان که از کوهستان‌های سخت گذر لرستان عبور می‌کند بیش از 20 کاروانسرا و حدود 50 پل تاریخی وجود دارد که هر کدام تاریخی و افسانه‌ای در دامان خود دارند و نیازمند ثبت و ضبط هستند، با تمام این اوصاف ثبت جهانی مجموعه کاروانسراهای ایرانی از چند جهت حائر اهمیت است، وسعت و پراکنش این آثار به اندازه وسعت ایران زمین است و در بین آثار ثبت شده جهان تاکنون اثری به این وسعت و گستره جغرافیایی وجود ندارد.‌

مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی لرستان، ادامه داد: تعدد آثار پنجاه و چهارگانه این پرونده، در میان پرونده‌های میراث جهانی اهمیت آن دو چندان کرده است، تنوع گونه و تیپ معماری کاروانسراهای ایرانی به حدی است که نمونه‌های مشابه در میان آنها به چشم نمی‌خورد و هر یک از ویژگی‌های فنی و هندسی خاصی برخوردارند.

شکوه معماری ایرانی‌اسلامی در کاروان‌سراهای لرستان/«چمشک» جهانی شد

کاروانسرای «چمشک» لرستان جهانی شد

حسن پور، تاکید کرد: به عنوان مثال کاروانسرای «زین‌الدین» تنها کاروانسرای مدور ایران، کاروانسرای «سعد السلطنه» بزرگترین کاروانسرای درون شهری، «دیر گچین» با گنبد گچی و کاروانسرای «چمشک» لرستان تنها کاروانسرای سه حیاط ایران و از نوع کاروانسراهای کوهستانی است.‌

وی، بیان داشت: با ثبت این اثر بیش از 80 درصد استان‌های کشور از نعمت ثبت جهانی برخوردار شدند و پایگاه جهانی کاروانسراهای ایران به عنوان بزرگ‌ترین پایگاه میراث جهانی در ایران و شاید در منطقه از اهمیت خاصی برخوردار خواهد شد و وظیفه‌ای بس سنگین به جهت حفاظت از این آثار به عهده خواهد داشت، لذا پلان مدیریت این مجموعه عظیم و گسترده از بناهای تاریخی باید در تراز بین‌المللی تهیه و تدوین شود.‌

این پژوهشگر حوزه باستان‌شناسی لرستان افزود: وجود بیش از هزار کاروانسرا در ایران، مصداق بارز و ملموس آیه شریفه «قل سیرو فی الارض» است که همواره دین مبین اسلام بر سفر و گردشگری تاکید کرده است.

بنا بر این گزارش، کاروانسرای «چمشک» در شهرستان پلدختر قرار دارد که در شهریور 1382 با شماره ثبت 9992 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید و اخیر نیز به ثبت جهانی رسیده است.

لینک کوتاه:
https://www.nedayelorestan.ir/Fa/News/912090/

نظرات شما

ارسال دیدگاه

Protected by FormShield
مخاطبان عزیز به اطلاع می رساند: از این پس با های لایت کردن هر واژه ای در متن خبر می توانید از امکان جستجوی آن عبارت یا واژه در ویکی پدیا و نیز آرشیو این پایگاه بهره مند شوید. این امکان برای اولین بار در پایگاه های خبری - تحلیلی گروه رسانه ای آریا برای مخاطبان عزیز ارائه می شود. امیدواریم این تحول نو در جهت دانش افزایی خوانندگان مفید باشد.

ساير مطالب

افشای تجارت مقامات اوکراینی با پیکر سربازان کشته‌شده

علیپور: هواداران خیبر خرم آباد 90 دقیقه فحاشی کردند

پشت پرده تعویض گندوز در بازی با خیبر خرم آباد

گل اول پرسپولیس آفساید نبود/ پیام حیدری قضاوت خوبی داشت

تایید شد ؛ ضرب و شتم افشین پیروانی توسط 2 نفر در خرم آباد

رحمانی: پیروانی عذرخواهی ما را نپذیرفت

جنجال در خرم‌آباد؛ دو عضو خیبر تا اطلاع ثانوی محروم شدند!

کارتال: هم به علیپور فحش دادند و هم افشین پیروانی را مشت زدند؛ فهمیدیم که چطور باید بازی را ببریم

دستور موقت برای ضاربان افشین پیروانی

کشتی آزاد نونهالان کشور/ نفرات برتر 6 وزن نخست مشخص شدند

احتمال یک اشتباه محاسباتی

بازی تهران و ترامپ با تحریف احتمالی نام خلیج فارس به هم می‌خورد؟

سردرگمی در آمریکا بر سر جنگ اوکراین

داور از در خرم‌آباد در محاصره سلفی بگیران مشتاق

کارتال: زیر چشم پیروانی زدند و اطراف هتل به ما ناسزا گفتند

دستور موقت کمیته انضباطی برای 2 عضو تیم خیبر خرم‌آباد

کارتال: زیر چشم پیروانی زدند و اطراف هتل ناسزا گفتند

ما به تو افتخار می‌کنیم

تنها راه نجات تهران از زیر زمین می‌گذرد

جلف و سخیف نباش وزیر سابق!

حذف خاموش مکمل‌‏های دارویی رایگان برای زنان باردار

معاون وزیر آموزش و پرورش: از نسل جدید جاماندیم

انتقاد قالیباف در مورد خطوط ریلی کشور

اظهارنظر بی سابقه قالیباف در مورد صنعت دارو در کشور!

رئیس مجلس: در مورد بودجه وقت می‌گذارم

قراردادهای بار اول وزارت نفت تاکنون 200 میلیون دلار بوده است

مهارت آموزی رایگان هنرستانی ها در مراکز فنی و حرفه‌ای

فحاشی باورنکردنی به یک پرسپولیسی در خرم‌آباد

لحظه «هو شدن» سردار دورسون در خرم آباد / حمله عجیب مهاجم ترک پرسپولیس به جیمی جامپ! +فیلم

فرشاد احمدزاده گل اول پرسپولیس را به خیبرخرم آباد زد +فیلم

پرسپولیس در آستانه صعود به آسیا | کامبک پرسپولیس با گل دقیقه 91 ارونوف | لیگ نخبگان به ارتش سرخ چشمک زد

گل ها و خلاصه بازی خیبر 1 - 2 پرسپولیس: کامبک بزرگ برای کسب سهمیه! (ویدئو)

کارشناسی داوری بازی خیبر خرم آباد - پرسپولیس: گل امیری درست بود!؟ + نظر کارشناسان

علیپور تعویض شد و حسین‌زاده به صدر جدول رسید

کامبک رویایی پرسپولیس در خرم آباد/ نساجی در تبریز ایستاده سقوط کرد/ سپاهان از سد تیم ته جدولی بر نیامد/ جباری اولین مساوی را دشت کرد

اعلام ترکیب اصلی پرسپولیس و خیبر

ازگشت رویایی پرسپولیس در خرم‌آباد

بازگشت رویایی پرسپولیس در خرم‌آباد

پرسپولیس 2 – 1 خیبر خرم آباد/ سرخپوشان به کسب سهمیه آسیایی امیدوار ماندند

پیروانی را در خرم آباد با مشت و لگد زدند!

کیش، قطب تجاری جدید ایران و پاکستان؛ تأکید بر آغاز عملیاتی همکاری‌ها از امروز

پرسپولیس از سد خیبر گذشت

پارک شهید استویی سلسله با اعتبار 150 میلیارد ریال به بهره‌برداری رسید

علیه هم‌صدایی با نتانیاهو؛ واکنش مدیرمسئول «هم میهن» به منتقدانش

خاموشی‏‌های تبعیض‌‏آمیز در تهران

ربع‌قرن در قدرت

صدور 465 مجوز پرواز به مشهد مقدس

پرمصرف‌ها، نقره داغ می‌شوند

معاون رئیس جمهور: میزان انرژی های تجدید پذیر افزایش یافت

روزانه 40 میلیون متر مکعب در روز گاز سر چاه‌های کشور می‌سوزد!